Algemeen
Boekweit werd vroeger vaak geteeld als voedselgewas. Maar ook culinair gezien was dit gewas bijzonder nuttig. Ook was een ingezaaid Boekweit veld goed voor de bijenstand. De plant diende ook soms als mest-stof en werd gebruikt als grondstof voor azijn en olie. In het begin van de 19e eeuw was de helft van de zandgronden ingezaaid met Boekweit. De gemeentewapens van o.a Het Bussum en Hilversum, gelegen in die streek, bevestigen dit. Hierop zijn Boekweitnootjes te zien.

Op deze Wiki-pagina staat uitgebreid beschreven hoe dat ging. Nu het uit de gratie is veel minder. Alleen in Frankrijk en Polen wordt het nog geteeld. Verder is er import vanuit China, waar de plant van origine ook vandaan komt. Boekweit bloeit in Juni tot en met Augustus.
Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.
Verklaring Nederlandse naam
Hoe komt een Nederlandse naam tot stand?
Nederlandse plantennamen zijn te vinden op een standaardlijst opgesteld door FLORON en Naturalis. Nieuwe Nederlandse namen voor wilde planten worden niet zomaar gekozen. Een comité van Nederlandse en Vlaamse taxonomen beoordeelt de voorstellen. Zelf een voorstel voor een nieuwe naam doen, mag natuurlijk. Zeker als de nieuwe soort zelf is gevonden. Iedereen vanaf Nederlands sprekend België tot aan Friesland moet tenslotte weten dat het om dezelfde plant gaat.
Vaak hebben planten al een Nederlandse naam. Dat is bijvoorbeeld het geval bij soorten die al geruime tijd in België voorkwamen, en bij cultuurgewassen. Voor namen van cultuurgewassen wordt ook gebruik gemaakt van de Standaardlijst van Nederlandse namen van cultuurplanten van NAK tuinbouw.
De commissie voor Nederlandse Plantennamen bestaat uit de volgende disciplines:
- Naturalis biodeversity center, sectie Botanie, Leiden
- Nationale Plantentuin, Meise (België), 3 personen
- FLORON Nijmegen
De naam is een samentrekking/verbastering van het middeleeuwse woord Bōkwēte. Dus van boek (oude vorm van het woord beuk) en weit (oude naam voor tarwe). De vorm van het boekweitzaad komt sterk overeen met die van beukennootjes, al zijn ze beduidend kleiner, ongeveer 6 mm lang.
Meer
Zie ook de wetenschappelijke verklaring
Bevruchting en verspreiding
Hoe bestuiven insecten bloemen?
Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.
De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.
Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.
Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.
Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.
UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.
De bloemen van Boekweit zijn tweeslachtig (hermafrodiet) maar zelfbestuiving vindt niet plaats want de planten zijn zelfsteriel. De bestuiving moet dan ook gebeuren door insecten. De bloemen bloeien maar één dag, alleen in de morgen gaan ze open en direct na de middag weer dicht. De bijen (voornaamste bestuivers) bevliegen de boekweit tussen negen en twaalf uur 's morgens (wintertijd). Voor de verspreiding van boekweit(zaad) zijn vogels belangrijk. Maar de belangrijkste verspreiding gaat via de wind.
Namen in andere talen
- Frysk: Boekweit
- English: Buckwheat
- Français: Sarrasin commun
- Deutsch: Echter Buchweizen
- Espanõl: Alforfón
- Italiano: Grano saraceno comune
- Svenska: Bovete
- Norsk: Dyrka bokkveite
- Dansk: Almindelig boghvede
Verklaring Buitenlandse namen
De Engelse naam is Buckwheat. Dit is de Engelse benaming voor de Nederlandse naam.
Voor de verspreiding van Fagopyrum esculentum in Engeland zie deze kaart.
Er zijn twee Franse namen:
- Blé noir. Blé komt van het oud-Franse Blet dat "tarwe/graan" betekent. Echter Boekweit is geen volwaardig graan.Het is een soort pseudo-graan. Alles wat uit het Oosten kwam werd in de Middeleeuwen "boekweit" genoemd. De term Boekweit werd gebruikt om het zaad van het pseudo-graan van Fagopyrum esculentum aan te duiden. Deze naam komt van het Latijnse frumentum sarracenorum (1460) om dit pseudo-graan aan te duiden . Noir betekent natuurlijk "zwart" n.a.v. de kleur van het zaad of de verkregen meel.
- Sarrasin commun. Dit betekent "gewone Sarrasin". Het gewone verwijst naar de geteelde soort Boekweit die werd gebruikt voor allerlei culinaire toepassingen. Sarrasin verwijst naar de kleur van de gerijpte vruchtes (die op beukennootjes lijken). Deze kleur kwam overeen met de huidskleur van de Saracenen, een Noord-Arabisch volk. De naam is al zeer oud en over de Saraceense bevolking heb ik deze Wikipagina gevonden.
De Duitse naam is Echter Buchweizen. Dit betekent "echte boekweit". Dus de soort die werd geteeld. Er bestaan vele soorten Boekweit.
Voor de verspreiding van Fagopyrum esculentum in Duitsland zie deze kaart.
De Spaanse naam is Alforfón. Dit is de Spaanse benaming voor de Nederlandse naam.
In Spanje kent men minstens vier namen voor elke plant. De algemene volksnaam, de Catalaanse naam (Provincie in Noord+Oost Spanje tegen de Pyreneeën aan), de Gallische naam (provincie in Noord-West-Spanje) en de Baskische naam (provincie in West-Spanje tegen de Pyreneeën aan). Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt,
De Italiaanse naam is Grano saraceno comune. Dit betekent "gewoon Boekweit graan".
Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. Er is een algemene volksnaam en ook nog een variatie of een volledige andere naam in een van de 17 provincies. Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.
De Zweedse, Noorse en Deense naam is nagenoeg gelijk, Bovete/Dyrka bokkveite/Almindelig boghvede. Dit betekent "boekwei/verbouwde boekweit/gewone boekweit.
Voor de verspreiding van Fagopyrum esculentum in Zweden zie dez kaart.
Ecologie & Verspreiding
Ecologie & verspreiding
Boekweit staat op zonnig, voedingsarm zand en werd vroeger ook verbouwd op afgebrand hoogveen, hetgeen alleen de eerste vijf jaar voldoende opbrengst leverde, daarna moest een ander stuk hoogveen afgebrand worden. Het was vroeger een belangrijk voedingsgewas, niet alleen als meelleverancier maar ook als honingplant, vogelvoer en als grondstof voor een soort brandewijn. Met de opkomst van de verbouw van granen is de teelt marginaal geworden. De soort stamt uit Midden- en Oost-Azië en werd in achttiende en negentiende eeuw veel verbouwd in ons land. De resterende teelt wordt gebruikt als vee- en vogelvoer. De soort in vrij algemeen in Nederland vanwege de opslag uit weggegooid of gemorste zaden en wordt vooral gevonden langs bermen, akkerranden en op ruderale plaatsen. Ze verschilt van Frans boekweit door onder andere de afwijkende bladvorm, de driekantige vrucht met scherp en gaafrandig randen in plaats van de stomp getande randen bij Frans boekweit.
CC-BY-SA 3.0 René van Moorsel, 2015
Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL
Verspreiding Boekweit

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten