Dalkruid

Algemeen

Persoonlijk vind ik de stengelbladeren van Dalkruid net zo opvallend als de apart gevormde bloemen. Die twee bladeren per plant zie je ook bij een paar namen in andere talen terug komen. Ook de vruchten zijn het bewonderen waard. Alle delen van de plant zijn giftig, maar vooral de bessen . Volgens oudere informatie bevatten de bladeren wat coumarine en digitalisglycosiden . De bessen bevatten cyanidineglycosiden. Dalkruid lijkt een beetje op verschillende planten. Op Lelietje van dalen (Convallaria majalis). Dit komt in de Engelse naam terug. De rode bessen, ze zijn eerst groen en kleuren later rood, worden vaak verward met Veenbbessen/Cranberries (Vaccinium macrocarpon) vanwege hun uiterlijk en het feit dat de plantensoort veel voorkomt . Veenbessen vertonen echter vlekken voordat ze rijp zijn en de vruchtclusters hangen niet over. Daarnaast hebben veenbessen eivormige bladeren die tot aan het uiteinde van de scheut groeien. En persoonlijk heb ik het idee dat al de plant nog niet bloeit men al snel aan de Grote keverorchis (Neottia/Listera ovata) denkt. Sommige buitenlandse namen van deze Orchis verwijzen ook naar twee bladeren. Het Maianthemum-geslacht waar Dalkruid onderdeel van is kennen we van de Aspergefamilie waartoe dit  geslacht toe behoort. Dalkruid is de enige soort van dit geslacht dat in het wild in Nederland voor komt. Dalkruid bloeit in Mei en Juni.

Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.

Verklaring Nederlandse naam

Nederlandse plantennamen zijn te vinden op een standaardlijst opgesteld door FLORON en Naturalis. Nieuwe Nederlandse namen voor wilde planten worden niet zomaar gekozen. Een comité van Nederlandse en Vlaamse taxonomen beoordeelt de voorstellen. Zelf een voorstel voor een nieuwe naam doen, mag natuurlijk. Zeker als de nieuwe soort zelf is gevonden. Iedereen vanaf Nederlands sprekend België tot aan Friesland moet tenslotte weten dat het om dezelfde plant gaat.

Vaak hebben planten al een Nederlandse naam. Dat is bijvoorbeeld het geval bij soorten die al geruime tijd in België voorkwamen, en bij cultuurgewassen. Voor namen van cultuurgewassen wordt ook gebruik gemaakt van de Standaardlijst van Nederlandse namen van cultuurplanten van NAK tuinbouw.

De commissie voor Nederlandse Plantennamen bestaat uit de volgende disciplines:

Het lijkt er op dat dalkruid zomaar een naam is. Althans persoonlijk denk ik dit. Het woord Dal word nergens  specifiek genoemd en Dalkruid word overal in Oost-Nederland (zie paragraaf Ecologie & Verspreiding) waargenomen dus ook waar geen heuvels/bergen zijn. De groeiplaats van deze plant die wel vaak word genoemd is vrijwel altijd in grote plakkaten op de vaak vochtige en voedselrijke bodem van de wat oudere bossen, het liefst in de schaduw.

Meer

Zie ook de wetenschappelijke verklaring

Bevruchting en verspreiding

Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.

De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.

Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.

Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.

  

Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.

UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.

Dalkruid heeft geen aparte kelk- en kroonbladen, maar een bloemdek. Vanwege de fraaie witte kleur van dit bloemdek wordt er toch vaak gesproken van kroonbladen. Deze geurende bloemen zijn tweeslachtig (hermafrodiet) en worden onder meer door zweefvliegen bezocht die voor de bestuiving en bevruchting zorgen, maar er vindt dus ook zelfbestuiving plaats. Het vruchtbeginsel groeit uit tot een groene bes, die pas laat in het jaar verkleurt naar rood. Het blad sterft dan ook af, maar de plant handhaaft zich door middel van de wortelstokken, vegetatieve vermeerdering. De plant vormt ondergrondse, kruipende wortelstokken (rhizomen) als overwinteringsorganen en groeit meestal in pollen. Uit de wortelstok groeien dan weer onvertakte, rechtopstaande stengels. De bessen worden verder verspreid door dieren die deze opeten. De zaden raken niet beschadigd in het maag/darmstelsel en verlaten via natuurlijke weg ergens anders het lichaam.

Namen in andere talen

  • Frysk: Twiblêd
  • English: False lily of the valley/May lily
  • Français: Maïanthème à deux feuilles
  • Deutsch: Zweiblättrige Schattenblume
  • Espanõl: ?
  • Italiano: Gramigna di Parnasso 
  • Svenska: Ekorrbär
  • Norsk: Maiblom
  • Dansk: Majblomst

Verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam is  False lily of the valley/May lily. Dit betekent 'vals Lelietje van dalen of Mei lelie. De eerste naam word al bij de paragraaf Algemeen uitgelegd. May lily betekent natuurlijk Mei lelie. Dalkruid bloeit inderdaad vroeg, al in Mei en Lelie verwijst weer naar de gelijkenis met het Lelietje van dalen (Convallaria majalis). Deze gelijkenis komt vaker bij andere namen terug

Voor de verspreiding van Dalkruid in Engeland zie deze kaart.

De Franse naam is Maïanthème à deux feuilles. Dit is de Franse benaming voor de volledige wetenschappelijke naam.

De Duitse naam is Zweiblättrige Schattenblume. Dit betekent "twee bladige schaduwbloem". Precies wat het is!!

Voor de verspreiding van Dalkruid in Duitsland zie deze kaart.

De Spaanse naam is mij onbekend.

De Italiaanse naam is Gramigna di Parnasso. Dit betekent Gras van Parnassos.  De plant is absoluut geen gras-soort. Ik neem aan dat de witte kleur vergeleken word met de eeuwige sneeuw op de top van de berg van de berg Parnassus in Griekenland, die aan de god Apollo was gewijd.

De Zweedse naam is Ekorrbär. Dit betekent "eekhoornbes". Of de bessen soms de kleur van eekhoorns hebben of dat deze beesten nu juist Dalkruid-bessen eten is mij onbekend.

Voor de verspreiding van Dalkruid in Zweden zie deze kaart.

De Noorse en Deense naam is nagenoeg gelijk, Maiblom/Majblomst. Dit betekent "meibloem". Dit is de Scandinavische variant op de Engelse naam.

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Beschaduwde plaatsen op droge tot vochtige, matig voedselarme tot matig voedselrijke, kalkarme, zwak zure tot zure grond met ruw, maar redelijk verterend strooisel (leem en zand, zelden op verdrogend veen).

Groeiplaats
Bossen (loofbossen en hellingbossen), houtwallen, kasteelparken, waterkanten (beekoeverwallen), zeeduinen (duinhellingen), stuifzandheuveltjes, lanen, zeer zelden in heide of in schraal grasland op leem.

Verspreiding

Nederland
Vrij algemeen in het oosten en midden van het land en in Zuid-Limburg. Zeldzaam in de Hollandse duinen en zeer zeldzaam in laagveengebieden en op de Waddeneilanden.

Vlaanderen
Plaatselijk vrij algemeen. Niet in de Polders en in de duinen.

Wallonië
Plaatselijk vrij algemeen.

Wereld
China, Siberië en Noord-, Noordwest-, Midden- en Oost-Europa. Zuidelijk tot in de Pyreneeën.

Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Verspreiding Dalkruid

Verspreiding Dalkruid

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Foto's