Echt/Deens lepelblad

Algemeen

Deens lepelblad is een typische kustbewoner (zie verspreidingskaartje). Helaas is het Echt lepelblad (Cochlearia danica) dit ook, dus dit kan tot verwarring leiden bij determinatie.  Deens lepelblad is wel een stuk algemener en komt op meer plaatsen in Nederland voor. Zie ook de hierna genoemde link naar een artikel van Nature today. Beide soorten lijken heel veel op elkaar. Alhoewel je eerst moet denken waar je bent en welke soorten je dan kan verwachten. Maar dus ook hier weer, een goede flora is handig. Om het verhaal nog completer te maken komt in Nederland ook het zeldzamere Engels lepelblad (Cochlearia anglica) voor. En alle drie de soorten kruisen ook vaak met elkaar! Mocht iemand het toch willen weten. In deze tabel op het forum van waarnemingen.nl staan ze allemaal op een rijtje met de verschillen en overeenkomsten.

Zowel Echt- als Deens lepelblad is tegenwoordig veel te vinden langs wegbermen. Dit komt omdat autowegen 's winters veel worden bestrooid met zout. Dit zout spoelt naar de kanten en aangezien beide planten zoutminnend zijn ontkiemen de zaden ook prima op wegbermen. Het grappige is dat op deze manier bijna het gehele Nederlandse wegennet in kaart is gebracht. A.d.v. een verspreidingskaart van Deens lepelblad door Nature today is dit goed te zien.  Het nadeel is echter dat als zouttolerante soort profiteert Deens lepelblad van het gebruik van al dat strooizout in de winter wat leidt tot verzilting van de bodem langs de wegbermen. Juist op deze bermen, die vaak slechts enkele decimeters breed zijn en verzadigd met smeltwater groeit Deens lepelblad zo overvloedig dat het concurreert met de inheemse flora. Echt lepelblad bloeit in Mei tot en met Juni.

In 1700 publiceerde de Franse botanicus Joseph Pitton de Tournefort (5 juni 1656 - 28 december 1708) al een 3-delige boekenserie Institutiones Rei Herbariae met daarin een prachtige afbeelding van de bloem (delen) van deze plant.

     

Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van Deens lepelblad te zien.

Verklaring Nederlandse naam

Nederlandse plantennamen zijn te vinden op een standaardlijst opgesteld door FLORON en Naturalis. Nieuwe Nederlandse namen voor wilde planten worden niet zomaar gekozen. Een comité van Nederlandse en Vlaamse taxonomen beoordeelt de voorstellen. Zelf een voorstel voor een nieuwe naam doen, mag natuurlijk. Zeker als de nieuwe soort zelf is gevonden. Iedereen vanaf Nederlands sprekend België tot aan Friesland moet tenslotte weten dat het om dezelfde plant gaat.

Vaak hebben planten al een Nederlandse naam. Dat is bijvoorbeeld het geval bij soorten die al geruime tijd in België voorkwamen, en bij cultuurgewassen. Voor namen van cultuurgewassen wordt ook gebruik gemaakt van de Standaardlijst van Nederlandse namen van cultuurplanten van NAK tuinbouw.

De commissie voor Nederlandse Plantennamen bestaat uit de volgende disciplines:

De bladeren bij de grond zijn lang gesteeld en lepelvormig. Hieraan heeft de plant zijn naam te danken.

Meer

Zie ook de wetenschappelijke verklaring.

Bevruchting en verspreiding

Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.

De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.

Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.

Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.

  

Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.

UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.

Er is over Deens lepelblad veel geschreven.....over de zoutminnende eigenschap, het gehalte vitamine C etc. maar bijna niks over de bevruchting en verspreiding. Ik heb maar een paar dingen kunnen vinden. De bloemen van Deens lepelblad zijn tweeslachtig (hermafrodiet). Dit is belangrijk want zelfbestuiving is belangrijk. Kennelijk zijn er nog niet genoeg insecten, de plant bloeit in April, om 100% zeker te zijn van goede bevruchting. Dit gaat als volgt 'De bloemen zijn ingericht voor spontane zelfbestuiving, maar insecten kunnen ook kruis- en zelfbestuiving bewerken. De helmknoppen van de lange meeldraden springen als eerste open. Zij zijn echter van het begin af naar de stempel gekeerd en steken er iets boven uit. Spoedig springen nu ook de helmknoppen van de kortere meeldraden open, waarop zich alle helmknoppen naar de stempel keren.' Het enige dat ik heb kunnen vinden qua verspreiding dat dit gaat via water/regen.

Namen in andere talen

  • Frysk: Leppelblêd/Deensk leppelblêd
  • English: Common scurvy-grass, Scurvy-grass
  • Français: Cochléaire officinale
  • Deutsch: Löffelkraut
  • Espanõl: Coclearia, Hierba de Cucharas
  • Italiano: Coclearia medicinale 
  • Svenska: Skörbjuggsört
  • Norsk: Skjørbuksurt
  • Dansk: Læge-Kokleare

Verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam is Scurvy-grass. Scurvy betekent "scheurbuik" en Grass betekent "gras". Lepelblad is absoluut geen gras maar lid van de Kruisbloemenfamilie (Cruciferae of Brassicaceae). Door een verhoogd Vitamine C gehalte werd het vroeger gebruikt door scheepslieden om scheurbuik te voorkomen. De naam Scheurbuikgras komt in diverse talen terug. De schrijver Plinius de Oudere (23-79 n.Chr.) uit de eerste eeuw schrijft al in zijn publicatie Naturalis Historia over een ziekte waaraan Romeinse soldaten in Duitsland leden. Hun symptomen lijken op die van scheurbuik, en Plinius beveelt Herba britannica aan , waarvan wordt gesuggereerd dat het scheurbuikgras (een Cochlearia-soort) is.

Voor de verspreiding van deze Cochlearia officinalis in Engeland zie deze kaart.

Voor de verspreiding van deze Cochlearia danica in Engeland zie deze kaart.

De Franse naam is Cochléaire officinale. Dit is de Franse benaming voor de volledige wetenschappelijke naam.

De Duitse naam is Löffelkraut. Löffel betekent "lepel" en Kraut betekent "kruid".

Voor de verspreiding van Echt/Deens lepelblad in Duitsland zie deze kaart.

Er zijn twee Spaanse namen:

  1. Coclearia: Dit is de eerste wetenschappelijke naam.
  2. Hierba de Cucharas: Hierba betekent "kruid" De betekent "van". Cucharas betekent "lepel".

In Spanje kent men minstens vier namen voor elke plant. De algemene volksnaam, de Catalaanse naam (Provincie in Noord+Oost Spanje tegen de Pyreneeën aan), de Gallische naam (provincie in Noord-West-Spanje) en de Baskische naam (provincie in West-Spanje tegen de Pyreneeën aan). Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt,

De Italiaanse naam is Coclearia medicinale. Dit is ongeveer te vertalen als "genezende cochlearia". Het is dus de Italiaanse benaming voor het eerste gedeelte van de wetenschappelijke naam. Deze plant komt in Italië niet of nauwelijks voor vandaar dat er geen onderscheid is tussen Echt en Deens lepelblad.

Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. Er is een algemene volksnaam en ook nog een variatie of een volledige andere naam in een van de 17 provincies. Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Zweedse en Noorse naam is min of meer gelijk,  Skörbjuggsört/Skjørbuksurt.  Skörbjuggs/Skjørbuks betekent "scheurbuik". Ört/eurt/urt is de Scandinavische term voor "kruid".

Voor de verspreiding van Echt/Deens lepelblad in Zweden zie deze kaart.

De Deense naam is Læge-Kokleare: Læge betekent "arts/dokter" Deze naam benadrukt de medische toepassing (scheurbuik). Kokleare is de Deense benaming voor het eerste deel van de wetenschappelijke naam. Een plant met het voegsel Officinalis bij de wetenschappelijke naam krijgt in Denemarken vaak het voegsel Læge voor de Deense naam.

Verspreiding Echt/Deens lepelblad

Verspreiding Deens Lepelblad

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Foto's