Algemeen
Iets dat deze plant heel herkenbaar maakt (voor mij persoonlijk dan) is dat Reigersbek altijd twee iets kleinere kroonbladen heeft wat de bloem tweezijdig symmetrisch maakt. Dit is in veel mindere mate het geval bij Duinreigersbek. Bij één soort Reigersbek, de Kleverige reigersbek (Erodium lebelii), gaat dit helemaal niet op. Deze ondersoort (Duinreigersbek) is niet eenvoudig te herkennen. In de meeste andere landen word niet eens onderscheid gemaakt tussen Reigersbek (Erodium cicutarium) en deze soort, Duinreigersbek.Gelukkig staat er op het forum van Waarnemingen.nl een mooie tabel gemaakt door Niels Eimers om de drie Reigersbek-soorten (Erodium) met de overeenkomsten en verschillen. Duinreigerbek bloeit in April tot en met September.
In 1700 publiceerde de Franse botanicus Joseph Pitton de Tournefort (5 juni 1656 - 28 december 1708) al een 3-delige boekenserie Institutiones Rei Herbariae met daarin een prachtige afbeelding van de bloem (delen) van deze plant.

Er komen minstens 4 Reigersbek (Erodium) soorten in het wild voor in Nederland:
- Kleverige reigersbek (Erodium lebelii)- zeldzaam
- Muskusreigersbek (Erodium moschatum) - zeldzaam/invasief en ingeburgerd sind 2000
- Reigersbek (Erodium cicutarium) - algemeen
- Duinreigersbek (Erodium cicutarium subsp. dunense) - algemeen
Het verschil tussen 3 van deze soorten word uitgelegd in deze tabel (gemaakt door Niels Eimers) van het forum van waarnemingen.nl.
Verklaring Nederlandse naam
Hoe komt een Nederlandse naam tot stand?
Nederlandse plantennamen zijn te vinden op een standaardlijst opgesteld door FLORON en Naturalis. Nieuwe Nederlandse namen voor wilde planten worden niet zomaar gekozen. Een comité van Nederlandse en Vlaamse taxonomen beoordeelt de voorstellen. Zelf een voorstel voor een nieuwe naam doen, mag natuurlijk. Zeker als de nieuwe soort zelf is gevonden. Iedereen vanaf Nederlands sprekend België tot aan Friesland moet tenslotte weten dat het om dezelfde plant gaat.
Vaak hebben planten al een Nederlandse naam. Dat is bijvoorbeeld het geval bij soorten die al geruime tijd in België voorkwamen, en bij cultuurgewassen. Voor namen van cultuurgewassen wordt ook gebruik gemaakt van de Standaardlijst van Nederlandse namen van cultuurplanten van NAK tuinbouw.
De commissie voor Nederlandse Plantennamen bestaat uit de volgende disciplines:
- Naturalis biodeversity center, sectie Botanie, Leiden
- Nationale Plantentuin, Meise (België), 3 personen
- FLORON Nijmegen
Zoals aan het verspreidingskaartje is te zien word de plant voornamelijk aan de kust, duinen, waargenomen maar op andere plekken in Nederland is geen uitzondering. De plant is een ondersoort van Reigersbek (Erodium cicutarium). Alleen zijn de uiterlijke kenmerken, o.a. de symmetrie en de kleur, wel aanwezig maar in veel mindere mate. Verdere verschillen staan in de genoemde tabel in de paragraaf Algemeen.
Meer
Zie ook de wetenschappelijke verklaring
Bevruchting en verspreiding
Hoe bestuiven insecten bloemen?
Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.
De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.
Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.
Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.
Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.
UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.
De bloemen van Duinreigersbek zijn tweeslachtig (hermafrodriet). Zelfbestuiving vindt ook daadwerkelijk plaats alhoewel de Duitse Wikipagina weet te vertellen dat de mannelijke en vrouwelijke bloemen niet gelijktijdig rijp zijn. Dit heet protandrie. Helaas staat nergens beschreven hoe dit dan wel kan. De meeste bestuiving vindt plaats m.b.v. insecten.
Op de website van Flora van Nederland staat dit duidelijke verhaal hoe nu eigenlijk de zaadverspreiding van een Ooievaarsbek gaat Want elke Reigersbek-soort maakt onderdeel uit van de Ooievaarsbekfamilie (Geraniaceae): Het mechanisme van zaadverspreiding bij het geslacht Ooievaarsbek (Geraniaceae), en dus ook bij de Beemdooievaarsbek, is zeer opmerkelijk. Er ontstaat na bestuiving en bevruchting boven het vruchtbare bolvormige deel van het vruchtbeginsel een lang uitgegroeide snavel met een centrale spil, die nog verlengd is met de stijl met de vijfstempels. Wanneer nu de vrucht na rijping uitdroogt scheuren de repen (ook wel naalden genoemd) van de snavel met een deelvrucht los van de centrale middenzuil. Deze vruchten, in het geval van Duinreigersbek, onbehaarde dopvruchten met een patroon van dwarsrichels worden door de kracht van dat proces losgerukt en ze springen los en worden op die manier door de lucht verspreid. Het zaad in de dopvrucht is glad. Er is geen windverspreiding. Wel kunnen dieren (en mensen) de zaden verspreiden doordat de zaden zich kunnen hechten aan de vacht of sokken e.d. Mieren verzamelen de zaden ook alhoewel deze geen mierenbroodje hebben. De verspreide zaden hebben het unieke vermogen om zichzelf in de grond te begraven door een rotatiebeweging die wordt veroorzaakt door vocht.
Voor een uitgebreide uitleg verwijs ik graag naar het boek Verspreiding van zaden van Ferry Bouwman e.a. in de Bronvermelding
Namen in andere talen
- Frysk: ?
- English: ?
- Français: Bec-de-grue des dunes,
- Deutsch: ?
- Espanõl: ?
- Italiano: ?
- Svenska: ?
- Norsk: ?
- Dansk: ?
Verklaring Buitenlandse namen
Het ziet er naar uit dat alleen in Frankrijk een verschil word gemaakt tussen Reigersbek en Duinreigersbek. Waarom dit is is mij onbekend.
De Franse naam is Bec-de-grue des dunes. Dit betekent "kraanvogelsnavel van de duinen".
Ecologie & Verspreiding
Ecologie
Bodem
Zonnige, open plaatsen op droge, voedselarme, kalkrijke, vaak min of meer omgewerkte zandgrond.
Groeiplaats
Zeeduinen, rivierduinen, enigszins ruderale plaatsen en langs spoorwegen (spoordijken).
Verspreiding
Nederland
Gewone reigersbek en Duinreigersbek: Algemeen. Duinreigersbek: Vrij algemeen in de duinen. Elders soms op aangevoerd duinzand, met name in stedelijke gebieden.
Vlaanderen
Vrij algemeen in de duinen. Elders zeer zeldzaam.
Wallonië
Niet in Wallonië.
Wereld
Gewone reigersbek en Duinreigersbek: In alle werelddelen. Vermoedelijk komt de plant oorspronkelijk uit het Middellandse-Zeegebied. Duinreigersbek: Kustgebieden vanaf Zuid-Frankrijk tot in Schotland, oostelijk tot in het Oostzeegebied.
Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL
Verspreiding Duinreigersbek

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten