Algemeen
De Nederlandse naam doet vermoeden dat de Gele waterkers familie is van de Rozenfamilie (Rosaceae). Een Kers (bijv. een Prunus) behoort ook tot deze familie. Maar Gele waterkers is dat absoluut niet. Gele waterkers is een typische Kruisbloemige (Cruciferae of Brassicaceae: beide namen zijn toegestaan). Gele waterkers is naast o.a. Moeraskers (Rorippa palustris), Slanke waterkers (Rorippa microphylla/Nasturtium microphyllum) en Moeraskers (Rorippa palustris) een erg algemene gele Kers die overal voor komt. Ze lijken alle 3 op elkaar en een goede flora, waar al deze soorten in voorkomen, is dan ook nodig. Gele waterkers bloeit vanaf Mei tot en met Juni.
Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.
Er zijn minstens 5 soorten Waterkers (Rorippa) dus een goede flora biedt uitkomst. De volgende soorten komen voor in Nederland:
- Akkerkers (Rorippa sylvestris) - Algemeen
- Gele waterkers (Rorippa amphibia) - Algemeen
- Moeraskers (Rorippa palustris) - Algemeen
- Oostenrijkse kers (Rorippa austriaca) - Vrij zeldzaam
- Slanke waterkers (Rorippa microphylla/Nasturtium microphyllum) - Algemeen
- Witte waterkers (Rorippa nasturtium-aquaticum/Nasturtium officinale) - Vrij zeldzaam
Verklaring Nederlandse naam
Hoe komt een Nederlandse naam tot stand?
Nederlandse plantennamen zijn te vinden op een standaardlijst opgesteld door FLORON en Naturalis. Nieuwe Nederlandse namen voor wilde planten worden niet zomaar gekozen. Een comité van Nederlandse en Vlaamse taxonomen beoordeelt de voorstellen. Zelf een voorstel voor een nieuwe naam doen, mag natuurlijk. Zeker als de nieuwe soort zelf is gevonden. Iedereen vanaf Nederlands sprekend België tot aan Friesland moet tenslotte weten dat het om dezelfde plant gaat.
Vaak hebben planten al een Nederlandse naam. Dat is bijvoorbeeld het geval bij soorten die al geruime tijd in België voorkwamen, en bij cultuurgewassen. Voor namen van cultuurgewassen wordt ook gebruik gemaakt van de Standaardlijst van Nederlandse namen van cultuurplanten van NAK tuinbouw.
De commissie voor Nederlandse Plantennamen bestaat uit de volgende disciplines:
- Naturalis biodeversity center, sectie Botanie, Leiden
- Nationale Plantentuin, Meise (België), 3 personen
- FLORON Nijmegen
Veel planten hebben bij een deel van de Nederlandse naam de woorden Water/Moeras/Rivier gekregen. Al deze soorten kunnen dan juist daar voorkomen. Eigenlijk word hiermee gezegd dat de betreffende plant een (zeer) natte bodemsamenstelling nodig heeft. De naam dient ook vaak ter onderscheid van andere soorten.
De kleur is geel natuurlijk.
Ten tweede de naam Kers die komt uit het oud Germaans. Het woord komt van Kresse/Kras wat een "lekkernij" betekent. De plant werd veel gegeten.
Meer
Zie ook de wetenschappelijke verklaring.
Bevruchting en verspreiding
Hoe bestuiven insecten bloemen?
Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.
De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.
Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.
Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.
Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.
UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.
De bloemen van Gele waterkers zijn tweeslachtig (hermafrodiet) en worden bezocht door diverse insecten. Dit alles is hieronder te lezen.
Op de site qwaarnemingen.nl staat precies wat er gebeurt als een insect deze plant bezoekt 'Tussen iedere 2 meeldraden zit een honingkliertje. De helmknoppen van de lange meeldraden staan op gelijke hoogte met de stempel, die van de kortere lager. Bij zonnig weer staan de meeldraden iets uit elkaar en de helmknopjes zijn naar de stamperzijde toe opengesprongen, zodat nectarzoekende insecten met verschillende zijden van hun kop stempel en stuifmeel aanraken, dus kruis- en zelfbestuiving kunnen bewerken. Bij regenachtig weer openen zich de bloemen maar ten dele, zodat de helmknoppen van de lange meeldraden de op dezelfde hoogte staande stempel spontaan kunnen bestuiven', Zo is de plant altijd 100 % zeker van bestuiving, onafhankelijk van de weersomstandigheden.
Vegetatieve vermeerdering is gemakkelijk mogelijk via afgebroken stengelfragmenten. Deze stengelfragmenten drijven meestal mee met het water waar Gele waterkers voorkomt. Maar het tweede gedeelte van de wetenschappelijke naam is niet voor niks Amphibia. Dit betekent, grofweg, zowel in het water als op het land. En dan komt windverspreiding om de hoek kijken. Voor als de plant op het droge staat.
Namen in andere talen
- Frysk: Giel wetterleppeltsje
- English: Great yellow-cress
- Français: Rorippe amphibie
- Deutsch: Wasser-Sumpfkresse
- Espanõl: ?
- Italiano: Crescione di Chiana
- Svenska: Vattenfräne
- Norsk: Vasskarse
- Dansk: Vandpeberrod
Verklaring Buitenlandse namen
De Engelse naam is Great yellow-cress. Dit betekent "grote gele-kers". Van de verschillende soorten kersen is dit de iets grotere en hij is geel, er zijn bijv. ook witte Kersen.
Voor de verspreiding van Gele waterkers in Engeland zie deze kaart.
De Franse naam is Rorippe amphibie. Dit is de Franse benaming voor de volledige wetenschappelijke naam.
De Duitse naam is Wasser-Sumpfkresse. Dit betekent 'water moeras-kers". Dit wil zeggen dat deze plant op een zeer vochtige bodem groeit of in het water.
Voor de verspreiding van Gele waterkers in Duitsland zie deze kaart.
De Spaanse naam is mij onbekend. Er zijn veel varianten waardoor ik de meest gebruikte naam niet ken.
In Spanje kent men minstens vier namen voor elke plant. De algemene volksnaam, de Catalaanse naam (Provincie in Noord+Oost Spanje tegen de Pyreneeën aan), de Gallische naam (provincie in Noord-West-Spanje) en de Baskische naam (provincie in West-Spanje tegen de Pyreneeën aan). Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.
De Italiaanse naam is Crescione di Chiana. Crescione betekent "kers". De betekenis van Chiana is mij nog onbekend.
Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. Er is een algemene volksnaam en ook nog een variatie of een volledige andere naam in een van de 17 provincies. Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.
De Zweedse naam is Vattenfräne: Dit bete kent "water-scherp". Waarschijnlijk is deze naam ontstaan vanwege de scherpe smaak van het sap van de plant.
Voor de verspreiding van Gele waterkers in Zweden zie deze kaart.
De Noorse naam is Vasskarse. Vass betekent letterlijk "waterlopen". Het is een samenstelling en komt uiteindelijk van het woord Vatn dat "water" betekent. Karse betekent "kers".
De Deense naam is Vandpeberrod. Dit betekent "waterpeperwortel". Net als bij de Zweedse naam is dit een verwijzing naar de scherpe smaak van het sap van de plant. Eigenlijk is deze naam weggelegd voor de Witte waterkers (Rorippa nasturtium-aquaticum / Nasturtium officinale). Het betekent namelijk ook "water radijs".
Ecologie & Verspreiding
Ecologie
Bodem
Zonnige tot half beschaduwde plaatsen op natte, voedselrijke grond, het meest op rivierklei en laagveen (in en langs stromend en stilstaand, zoet water).
Groeiplaats
Moerassen (drijftillen), grasland (uiterwaarden), waterkanten (in en langs rivieren, sloten, vijvers, kanalen, poelen, plassen, vervuilde heidevennen en greppels) en bossen (grienden, moerasbossen en wilgenbossen).
Verspreiding
Nederland
Algemeen, maar zeldzaam in Zeeland en Zuid-Limburg.
Vlaanderen
Algemeen in de Zand- en Zandleemstreek en de Maasvallei en vrij algemeen in de Kempen en de Polders. Elders vrij zeldzaam.
Wallonië
Zeldzaam. Het meest in de rivierdalen.
Wereld
Van West-Europa tot in Siberië.
Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL
Verspreiding Gele waterkers

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten