Italiaanse aronskelk

Algemeen

Over deze plant valt een boel te zeggen. Niet over de verspreiding die pas sinds 1954 is toegenomen door veelvuldige aanplant maar over de manier van verspreiding. Deze is namelijk heel bijzonder. Eigenlijk kennen veel mensen de Italiaanse aronskelk alleen van de opvallende bladeren in de tuin e.d. of de opvallende oranje vruchtaar die uit de grond steekt de plant uit komt uit de familie van Araceae (de Aronskelken). Een familie uit zuid-Amerika, jawel het tropisch oerwoud.

Op de dag van de opening van de bloemschede (hij gaat bloeien) verspreidt de bloemloze knots een sterke aas- of mestgeur. Op deze geur komen insecten af die hun voedsel in aas of mest vinden. Ze landen op de lichtgekleurde binnenkant van de bloemschede, glijden uit en vallen in de ketel (een soort afgesloten holle ruimte waar de daadwerkelijke vrouwelijke en mannelijke bloemetjes zich bevinden). De gevangenschap van deze insecten duurt een dag. Dit geeft de bloem de tijd voor bestuiving. Daarna krijgen de insecten (in dit geval motmugjes van het geslacht Psychodidae) de kans de bloem te verlaten en op weg te gaan naar de volgende gevlekte Aronskelk.

Deze plant heeft de eigenschap, thermogenese. Slechts 11 van de 450 bloeiende plantenfamilies heeft dit. Thermogenese is een chemische reactie waarbij warmte ontstaat die word gebruikt om naast geur bijv. insecten te lokken. Het werd ontdekt door Jean-Baptiste Pierre Antoine de Monet, Chevalier de Lamarck op de Arum italicum in 1777 en bestudeerd door de Zwitserse botanicus Alphonse Louis Pierre Pyrame de Candolle.

Sindsdien hebben botanici veel warmteproducerende bloemen, bloeiwijzen of kegels gevonden: naast de (Aronskelken) Araceae zijn er de Lotus (Nelumbonaceae ), sommige (Waterlelies) Nymphaeaceae , (bijv. Pijpbloem) Aristolochiaceae , Palmen ( Arecaceae ), Annonaceae , Magnoliaceae , Illiciaceae , Rafflesiaceae , Winteraceae en Cycadaceae.

Samen met de Gevlekte aronskelk (Arum maculatum) is dit de enige Aronskelksoort (Arum) die in het wild voorkomt in Nederland. De gele stippen op het Floron verspreidingskaartje duiden er op dat deze soort ook ingezaaid wordt . Een klein hulpmiddeltje om deze twee planten in vrucht-stadium (als de plant al heeft gebloeid en de vrucht-aar te zien is) is deze tabel die staat op het forum van waarnemingen.nl. De plant wordt gezien als stinsenplant en bloeit dus in April en Mei.

Verklaring Nederlandse naam

Het Italiaanse wil eigenlijk alleen maar zeggen dat de plant inheems is in het mediterraanse gebied. Ik heb persoonlijk geen aanwijzingen dat de plant specifiek uit één gedeelte van Italië komt.

De naam Aron heeft twee verklaringen:

  1. De naam komt uit het Grieks maar is verder niet bekend.
  2. Een religeus verhaal. Toen Jozeph en de verspieder Kaleb naar het land Kanaan (het beloofde land) trokken, namen zij de staf van Aeron mee. Op deze staf droegen zij een druiventros. Nadat de druiventros van de staf was genomen staken zij de staf in de grond. Op die plek schoot een plant uit de grond omhoog (Arum). Het is het zinnebeeld van een gezegende vruchtenoogst gebleven. De plant wordt in Duitsland dan ook Gefleckter Aronstab genoemd.
    Met de kelk word de beker van de plant bedoeld waar insecten invallen om zo met stuifmeel bedekt te raken.

Meer

Zie ook de wetenschappelijke verklaring

Namen in andere talen

  • Frysk: Italiaanske aronstsjelk
  • English: Italian Lords-and-Ladies
  • Français: Gouet d'Italie, Pied-de-veau
  • Deutsch: Italienischer Aronstab
  • Espanõl: ?
  • Italiano: Aro italico
  • Svenska: Italiensk munkhätta
  • Norsk: ?
  • Dansk: Italiensk Arum

Verklaring Buitenlandse namen

Er zijn heel veel (tientallen!) Engelse namen voor deze plant. O.a deze Snakeheads, Adder's root, Wild arum, Devils and angels, Cuckoo-pint, Adam and Eve, Italian Lords-and-ladies, Jack in the pulpit, Adders tongue. De meest gebruikte is naar mijn idee Lords-and-ladies. Dit betekent natuurlijk "heren en dames". Een subtiele vergelijking tussen deze twee geslachten.

Voor de verspreiding van Italiaanse aronskelk in Engeland zie deze kaart.

De Franse naam is Gouet d'Italie. Dit is een gebruikelijke naam inm Frankrijk maar een exacte vertaling van Gouet is mij nog onbekend.

De Duitse naam is Italienischer Aronstab. Dit is de Duitse benaming voor de gehele Nederlandse naam.

Voor de verspreiding van Italiaanse aronskelk in Duitsland zie deze kaart.

De Spaanse naam is mij nog onbekend.

De Italiaanse naam is Aro italico. Dit is de Italiaanse benaming van de Nederlandse naam.

Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. Er is een algemene volksnaam en ook nog een variatie of een volledige andere naam in een van de 17 provincies. Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Zweedse naam is Italiensk munkhätta. Dit betekent "Italiaanse monnikskap". Niet te verwarren met "onze" Monnikskap (Aconitum). Dit is een (tuin) plant uit een heel andere familie.

Voor de verspreiding van Italiaanse aronskelk in Zweden zie deze kaart.

De Noorse naam is mij onbekend. Ik zie ook geen waarnemingen dus ik denk dat deze plant geen Noorse naam heeft.

De Deense naam is Italiensk Arum. Een combinatie van het eerste gedeelte van de Nederlandse naam en het eerste gedeelte van de wetenschappelijke naam.

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Licht beschaduwde plaatsen op vochtige, matig voedselrijke tot voedselrijke, vaak kalkrijke, humeuze grond (duinzand en rivier- en zeeklei).

Groeiplaats
Bossen (loofbossen, populierenaanplantingen en bij buitenplaatsen), heggen en begraafplaatsen.

Verspreiding

Nederland
Zeldzaam ingeburgerd als stinsenplant op een aantal plaatsen in kustgebieden en hier en daar langs de rivieren.

Vlaanderen
Zeldzaam. Het meest in het kustgebied. Twijfelachtig inheems.

Wallonië
Zeldzaam tot zeer zeldzaam.

Wereld
Kuststreken in Zuidwest-Azië, Noord-Afrika, op enkele eilanden in de Atlantische Oceaan en in Zuid- en Zuidwest-Europa, noordelijk tot in Midden-Frankrijk, Zuid-Zwitserland en Zuid-Engeland. Elders ingevoerd als sierplant en hier en daar ingeburgerd, o.a. ook bij Buenos Aires.

Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Verspreiding Italiaanse aronskelk

Verspreiding Italiaanse aronskelk

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Foto's