Echte kamille

Algemeen

Iedereen kent natuurlijk de geur van Kamille, vooral als je de bloemen tussen de vingers wrijft. Deze geur wordt veroorzaakt door een etherische olie die zij bevat. Deze  geur is onder andere een goed kenmerk om de plant te onderscheiden van Reukeloze kamille (Tripleurospermum maritimum) en Stinkende kamille (Anthemis cotula). Deze laatste behoort trouwens tot de Schutkamille-soort (Anthemis). Op deze tabel gemaakt door Niels Eimers van het forum van waarnemingen.nl staan nog meer verschillen. Een duidelijk verschil tussen Matricaria- en Anthemis-soort is ook in elke goede flora te vinden. Op verspreidingsatlas.nl van Floron staat een determinatiehulp met 4 Kamille-soorten, die niet echt handig is op een mobiel maar wel op een laptop of tablet. Uit archeologisch onderzoek is gebleken dat de Echte kamille in Nederland voorkomt sinds de Romeinse tijd. Vroeger werd zij veel als medicijn gebruikt. Nu soms ook wel maar iedereen kent deze Kamille natuurlijk van de thee. De plant werd vroeger (o.a te zien in de Flora Batava) Kamille moederkruid genoemd. Niet te verwarren met Moederkruid (Tanacetum parthenium). Echte kamille lijkt er wel op maar is echt een heel andere plant. Echte Kamille bloei in Mei tot in de herfst.

Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.

Er komen in Nederland minstens 6 soorten "kamille" voor:

  • Echte kamille (Matricaria chamomilla) - algemeen
  • Gele kamille (Anthemis tinctoria) - vrij zeldzaam maar vaak ingezaaid
  • Reukeloze kamille (Tripleurospermum maritimum) - algemeen
  • Schijfkamille (Matricaria discoidea) - algemeen
  • Stinkende kamille (Anthemis cotula) - zeldzaam
  • Valse kamille (Anthemis arvensis) - vrij zeldzaam

De naam "kamille" is zo geschreven omdat niet elke Kamille tot het zelfde geslacht behoort. Wel maken ze allemaal onderdeel uit van de Composietenfamilie (Asteraceae)

Verklaring Nederlandse naam

Nederlandse plantennamen zijn te vinden op een standaardlijst opgesteld door FLORON en Naturalis. Nieuwe Nederlandse namen voor wilde planten worden niet zomaar gekozen. Een comité van Nederlandse en Vlaamse taxonomen beoordeelt de voorstellen. Zelf een voorstel voor een nieuwe naam doen, mag natuurlijk. Zeker als de nieuwe soort zelf is gevonden. Iedereen vanaf Nederlands sprekend België tot aan Friesland moet tenslotte weten dat het om dezelfde plant gaat.

Vaak hebben planten al een Nederlandse naam. Dat is bijvoorbeeld het geval bij soorten die al geruime tijd in België voorkwamen, en bij cultuurgewassen. Voor namen van cultuurgewassen wordt ook gebruik gemaakt van de Standaardlijst van Nederlandse namen van cultuurplanten van NAK tuinbouw.

De commissie voor Nederlandse Plantennamen bestaat uit de volgende disciplines:

Echte omdat er ook een Valse kamille (Anthemis arvensis) bestaat en ter onderscheid van de andere Kamille-soorten.

Er zijn twee verklaringen voor Kamille:

  1. De naam Kamille komt via Chamonilla (Grieks) van Chamaemelon (Grieks) en betekent "grondappel" wat verwijst naar de appelgeur. In Spanje wordt Echte Kamille gebruikt bij de bereiding van een sherry die "appeltje" genoemd wordt. Dit is tevens de Spaanse naam voor de Kamille.
  2. Volgens de Lacnunga (een oud Angelsaksisch geschrift) was kamille een van de negen heilige kruiden die de god Wodan aan de wereld schonk.

Meer

Zie ook de wetenschappelijke verklaring.

Bevruchting en verspreiding

Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.

De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.

Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.

Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.

  

Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.

UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.

De bloemen van Echte kamille zijn tweeslachtig (hermafrodiet) maar of zelfbestuiving daadwerkelijk plaats vindt is mij onbekend. De meeste bestuiving is via insecten. Op de prachtige foto (nr. 7) van Frank Huisman is te zien wat een insect ongeveer ziet als je het UV-spectrum zichtbaar maakt door biofluorescentie-fotografie toe te passen. Het contrast tussen de kroonblaadjes en de meeldraden met stuifmeelpollen wordt veel groter zodat een bezoekend insect meteen ziet waar hij of zij heen moet. De kroonblaadjes 'vallen' bijna compleet weg zodat de meeldraden nog beter zichtbaar zijn. De oplichtende puntjes zijn losliggende stuifmeelkorrels. Vruchtpluis (pappus) is klein of afwezig; zelden, bij de vruchten van de straalbloemen. Dus windverspreiding speel niet zo een grote rol. Meestal vallen de bevruchte zaden op de grond en worden dan voornamelijk verspreid door insecten zoals mieren.. Een ander type verspreiding is dat de haken van de schutbladen van het omhulsel (indien aanwezig) zich vasthechten aan de haren van passerende dieren, die de zaden zo zelfs over lange afstanden meevoeren.

Namen in andere talen

  • Frysk: Kamelle
  • English: German chamomile
  • Français: Camomille allemande
  • Deutsch: Echte Kamille
  • Espanõl: Manzanilla de Castilla, Camomila
  • Italiano: Camomilla comune 
  • Svenska: Kamomill
  • Norsk: Kamomilleblom
  • Dansk: Vellugtende Kamille

Verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam is German chamomile. German betekent "Duitse". Chamomile word uitgelegd bij de tweede wetenschappelijke naam. Het woord Duitse zie o.a. bij de Franse naam terug. Ook als vertaling bij diverse volksnamen zij je het woord Duitse terug. De Engelse Wikipagina spreekt zelfs van Hongaarse kamille. Waarom deze twee landen is mij nog onbekend.

Voor de verspreiding van Echte kamille in Engeland zie deze kaart.

De Franse naam is Camomille allemande. Camomille de Franse benaming voor de tweede wetenschappelijke naam. Allemande betekent "Duitse".

De Duitse naam is Echte kamille. Net zoals de Nederlandse naam.

Voor de verspreiding van Echte kamille in Duitsland zie deze kaart.

De Spaanse naam is Manzanilla de Castilla: Manzanilla betekent "kamille". Castilla was een landstreek in Spanje in de 15e eeuw. Uit deze streek is Echte kamille afkomstig. 

In Spanje kent men minstens vier namen voor elke plant. De algemene volksnaam, de Catalaanse naam (Provincie in Noord+Oost Spanje tegen de Pyreneeën aan), de Gallische naam (provincie in Noord-West-Spanje) en de Baskische naam (provincie in West-Spanje tegen de Pyreneeën aan). Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt,

De Italiaanse naam is Camomilla comune. Camomilla is de Italiaanse benaming voor het tweede gedeelte van de wetenschappelijke naam. Comune betekent "gewoon". Dit is ter onderscheid van de andere soorten Kamille.

Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. Er is een algemene volksnaam en ook nog een variatie of een volledige andere naam in een van de 17 provincies. Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Zweedse naam is Kamomill: Deze is gelijk aan de Nederlandse naam.

Voor de verspreiding van Echte kamille in Zweden zie deze kaart.

De Noorse naam is Kamomilleblom: Dit betekent "kamillebloem". Een oude Noorse naam voor Echte kamille is (Tun Baldrs-brâ. Dit betekent "(tuin) Balders wenkbrauwen" . De plant werd heel vroeger gewijd aan de Noorse lichtgod Balder.

De Deense naam is Vellugtende Kamille: Vellugtende betekent "geurende" en Kamille weer "kamille".

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige, open plaatsen (pioniervegetatie) op droge tot vochtige, voedselrijke tot zeer voedselrijke, min of meer humeuze, omgewerkte, zwak zure tot kalkrijke grond (rivierklei, zeeklei, leem, löss, mergel, en zand).

Groeiplaats
Akkers, braakliggende grond, dijken, wegranden, bermen (nieuw aangelegd), tuinen, plantsoenen, ruderale plaatsen, stortterreinen, afgravingen (zandgroeven), plantsoenen, zeeduinen en zoutsteppen.

Verspreiding

Nederland
Algemeen.

Vlaanderen
Algemeen.

Wallonië
Algemeen, maar zeldzaam in de Ardennen.

Wereld
Oorspronkelijk uit Zuid-Europa. Nu in alle gebieden met een gematigd klimaat op het noordelijk halfrond, maar ook in Australië, Nieuw-Zeeland en Zuid-Amerika.

Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Verspreiding Echte kamille

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Foto's