Klein kaasjeskruid

Algemeen

Vroeger stond Malva bekend als een kruid dat erg handig was om te genezen tegen vele kwalen. Het stond bekend als Herba omniumorbium, wat zoiets betekent als "het kruid voor allerlei ziekten. Reeds Plinius vertelde dat een beker van het sap uit de planten getrokken alle ziekten uit het lichaam houdt. Persoonlijk vind ik de zaaddozen van deze plant het meest opvallen. De bladeren zijn nuttig in salades, kunnen rauw gegeten worden en bevatten vitamine C, een aanzienlijk eiwit- en mineralengehalte. [ 28 ] In culinaire toepassingen worden ze op dezelfde manier als spinazie gekookt of gebruikt om soepen te binden, omdat de bladeren een bindmiddel afgeven dat vergelijkbaar is met okra , dat ook tot de malvafamilie behoort. Klein kaasjeskruid bloeit in Juni tot en met de September.

Al in 1700 publiceerde de Franse botanicus Joseph Pitton de Tournefort (5 juni 1656 - 28 december 1708) een 3-delige boekenserie Institutiones Rei Herbariae met daarin een prachtige afbeelding van de bloem (delen) van deze plant.

Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.

Er komen in minstens 7 soorten Kaasjeskruid (Malva) in Nederland in het wild voor: 

Ook de plant Heemst (Althaea officinalis) lijkt veel op diverse Malva soorten. Heemst maakt wel deel uit van de Malvafamilie maar is een andere soort, een Athaea.

Verklaring

Klein want er bestaan ook grotere varianten (Het Groot kaasjeskruid wordt bijv. tot wel 1 meter hoog).

De naam "kaasje" heeft betrekking op de rijpende vrucht, waarvan de zaden als partjes zo fraai aaneensluiten dat ze samen een kaasje lijken te vormen. Zie de foto's bij het Groot kaasjeskruid.

Meer

Zie ook de wetenschappelijke verklaring.

Bevruchting en verspreiding

Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.

De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.

Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.

Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.

  

Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.

UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.

De bloemen van Klein kaasjeskruid zij tweeslachtig (hermafrodiet). Maar zelfbestuiving komt zelden voor daar de bloemen protandrisch zijn. Dit betekent dat de vrouwelijke delen en mannelijke delen van de bloem niet gelijk vruchtbaar zijn. De bestuivers zijn voornamelijk hommels. Bijen, zweefvliegen en bijvliegen waarderen echter ook de overvloedige nectar die word geproduceerd door de verborgen nectarklieren die zich aan de basis van de meeldraden bevinden. De verspreiding van de de bevruchte zaden is nauw verbonden met regenachtig weer. Bij nat weer zwelt de kelk op door wateropname, opent zich en stelt de rijpe vrucht bloot aan de regen. Door de kracht van de vallende regendruppels worden de zaden door het water verspreid. Omdat de vruchtdozen bij nat weer ook opzwellen en slijmerig en kleverig worden, kunnen ze door dieren worden verspreid doordat ze aan hun vacht blijven kleven. De zaden worden ook verspreid door de wind.

Namen in andere talen

  • Frysk: Lyts tsyske
  • English: Common Mallow, Dwarf mallow
  • Français: Mauve à feuilles rondes
  • Deutsch: Weg-Malve
  • Espanõl: ?
  • Italiano: Malva neglecta
  • Svenska: Skär kattost
  • Norsk: Småkattost
  • Dansk: Rundbladet Katost

verklaring Buitenlandse namen

Er zijn twee Engelse namen:

  1. Common Mallow: Dit betekent "algemene mallow". Een wel erg algemene naam voor dit Kaasjeskruid. Gelukkig is er een andere naam want er is bij deze naam is geen verschil tussen Groot- en klein kaasjeskruid.
  2. Dwarf mallow: Dit betekent "dwerg kaasjeskruid".

Mallow  is afgeleid van het Oud Engelse "malwe" wat weer geïmporteerd werd uit het Latijnse "malva". Ook kan het van het vroegere Griekse woord μαλάχη (malakhē) wat "mallow" betekent er mee te maken hebben. Beide termen zijn trouwens van Mediterraanse afkomst bedoeld voor een groep planten (Lavatera) die later zijn ingedeeld tot de Malva familie. Vroeger was de wortel van Heemst (Althaea officinalis), ook een lid van de Kaasjeskruid (Malvaceae) familie, de grondstof voor Marshmallows die in Engeland en de VS erg veel worden/werden gegeten. Nu is er een synthetische variant.

Voor de verspreiding van Klein kaasjeskruid in Engeland zie deze kaart.

Er zijn twee Franse namen:

  1. Mauve à feuilles rondes: Dit betekent letterlijk "grote paarse met ronde bladeren. Met paars wordt natuurlijk de kleur van de bloemen bedoeld. Met Ronde bladeren worden de stengelbladeren bedoeld. Deze zijn niet altijd even rond. Deze soort kruist vaak met Rond kaasjeskruid (Malva pusilla). Rond kaasjeskruid heeft veel weg van het klein kaasjeskruid, maar heeft minder opvallende bloemen daar deze zich nauwelijks boven de kelk verheffen.
  2. Mauve commune: Dit betekent "algemene paarse". Eigenlijk is deze naam hetzelfde als de Engelse naam.

De Duitse naam is Weg-Malve. Dit betekent "weg-malve".

De Spaanse naam is mij onbekend. Het aantal varianten is zo groot dat ik de meest gebruikte naam niet ken.

In Spanje kent men minstens vier namen voor elke plant. De algemene volksnaam, de Catalaanse naam (Provincie in Noord+Oost Spanje tegen de Pyreneeën aan), de Gallische naam (provincie in Noord-West-Spanje) en de Baskische naam (provincie in West-Spanje tegen de Pyreneeën aan). Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Italiaanse naam is Malva neglecta. Deze is gelijk aan de wetenschappelijke naam.

Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. Er is een algemene volksnaam en ook nog een variatie of een volledige andere naam in een van de 17 provincies. Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Zweedse naam is Skär kattost. Dit betekent letterlijk "roze kat-kaas". Roze is dus min of meer de kleur van de plant. Met Kat-kaas wordt bedoeld dat het een soort "nepkaas" is. Natuurlijk worden hiermee bedoeld dat de vruchtdozen op kazen lijken (zie de verklaring bij de Nederlandse naam).

Voor de verspreiding van Klein kaasjeskruid in Zweden zie deze kaart.

De Noorse naam is Småkattost. Dit betekent "kleine kattost". Het woord Kattost wordt bij de Zweedse naam uitgelegd.

De Deense naam is Rundbladet Katost. Dit betekent "rondbladige kattost". Dit is weer een verwijzing naar Rond kaasjeskruid (Malva pusilla). Zie de eerste Franse naam.

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige, open plaatsen op matig droge tot vochtige, voedselrijke tot zeer voedselrijke, met name stikstofrijke, vaak omgewerkte grond (zand, leem, zavel, klei en stenige plaatsen).

Groeiplaats
Bij boerderijen, bermen (open plaatsen en langs fietspaden), wegranden, akkers (hakvruchtakkers), ruigten (voedselrijke ruigten), tuinen, braakliggende grond, enigszins ruderale plaatsen, zeeduinen (bij zeedorpen), bij hekken, heggen, langs muren en grasland (intensief beweide en bemeste dijken en weiland).

Verspreiding

Nederland
Vrij algemeen, maar zeldzaam in het oosten en midden van het land.

Vlaanderen
Vrij algemeen, maar zeldzaam in de Kempen.

Wallonië
Vrij algemeen, maar zeldzaam in de Ardennen.

Wereld
Oorspronkelijk uit gematigde streken in Europa en Azië. Nu in alle werelddelen, in gebieden met een gematigd klimaat.

Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Blog

Op de site Stadsplanten staat een leuk artikel over deze plant.

Planten in het nieuws

Geen Kaasjeskruid maar toch familie.

Verspreiding Klein kaasjeskruid

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Foto's