Equisetum hyemale5


Algemeen

Schaafstro is zeldzaam en dat is jammer want het is een zeer mooie plant. Hij heeft net als Heermoes (Equisetum arvense) geen bloemen maar dat maakt hem niet minder mooi. Het meest opvallende, net als alle andere Paardenstaarten, nakomelingen van een oerplant die 400 miljoen jaar geleden in het Paleozoïcum – het geologisch tijdperk tussen 542 en 251 miljoen jaar geleden - bossen vormde, vind ik de twee verschijningsvormen. In April verschijnen de zogenaamde fertiele stengels. Deze verspreiden de sporen (het is dus geen zaadplant. Deze hebben geen chlorophyl. Dat betekent dat ze niet groen zijn. De beginende plantenliefhebber zal dan ook best wel verbaasd zijn wat te zien. Als deze zijn afgestorven komen de "dennentak" achtige stengels boven de grond. Dit is bij Schaafstro meestal omstreeks Juni.

Er komen minstens 8 Equisetumsoorten in het wild voor in Nederland:

  • Bonte paardenstaart (Equisetum variegatum) - Zeldzaam
  • Bospaardenstaart (Equisetum sylvaticum) - Zeldzaam
  • Heermoes (Equisetum arvense) - Algemeen
  • Holpijp (Equisetum fluviatile) - Alemeen
  • Lidrus (Equisetum palustre) - Algemeen
  • Schaafstro (Equisetum hyemale) - Vrij zeldzaam
  • Reuzenpaardenstaart (Equisetum telmateia) - Zeldzaam
  • Vertakte paardenstaart (Equisetum ramosissimum) - Zeer zeldzaam

Verklaring Nederlandse naam

De Nederlandse naam heeft alles te maken met de ruwe stengel, die vroeger gebruikt werd als schuurmiddel (tot ongeveer de tweede helft van de 19e eeuw). Ook wordt daarna nog wel gebruikt voor het bijwerken van rieten van klarinetten en andere rietblazers. In Japan wordt het traditioneel gebruikt bij het polijsten van hout ten behoeve van lakwerk.

Namen in andere talen

  • English: Rough Horsetail
  • Français: Prêle d'hiver, Jonc hollandais
  • Deutsch: Winter-Schachtelhalm
  • Espanõl: Equiseto de invierno
  • Italiano: Equiseto invernale
  • Svenska: Skavfräken
  • Norsk: Skavgras
  • Dansk: Skavgræs

Verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam is Rough Horsetail. Dit betekent "ruige paardenstaart". De verticale lijsten op de stengel van deze plant zijn extra dik en hard. Volgens Wikipedia werden deze planten rond 1800 vanuit geïmporteerd met het zelfde doel als waarvoor ze in Nederland werden gebruikt (zie de verklaring van de Nederlandse naam, maar niet onder de naam Rough horstail maar onder de naam Dutch rushes (Hollandse biezen). Toch kwam de juiste plant aan.

De Franse naam is Prêle d'hiver. Het woord Prêle stamt af van het Oudlatijnse asprella en dit is later Asper geworden. Het betekend"ruig/hard". Waarschijnlijk verwijzend naar de stengel van elke soort Paardenstaart. d'Hiver betekent winter net als het tweede gedeelte van de wetenschappelijke naam.

De Duitse naam is Winter-Schachtelhalm. Dit betekent "winter schachtelhakm. Winter wordt o.a. bij de Franse naam uitgelegd. Met Schachtelhalm wordt de kleurloze fertiele stengel bedoeld met de opvallende verdikking bovenaan bedoeld (waarin zich de sporen bevinden).

De Spaanse naam is Equiseto de invierno. Dit is de Spaanse benaming voor de volledige wetenschappelijke naam.

De Italiaanse naam is Equiseto invernale. Dit is de Italiaanse benaming voor ook weer de wetenschappelijke naam.

De Zweedse, Noorse en Deense naam is min of meer gelijk,  Skavfräke/Skavgras/Skavgræs. Dit betekent Schrapen paardenstaart/schaaf gras/Schuren Gras.

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige tot vaak licht beschaduwde plaatsen op droge tot vrij natte, matig voedselarme tot matig voedselrijke, zwak zure of kalkhoudende grond (zand, leem, zavel en klei). Vaak op plekken met ondiepe kwel.

Groeiplaats
Bossen (loofbossen, droge, voedselrijke bossen en moerasbossen met kwel), struwelen, waterkanten (langs stromend water), ruigten, zandige riverdijken, langs spoorwegen, zeeduinen (op vergraven of sterk verstoorde plaatsen), afgravingen (klei- en zandgroeven), opgespoten grond, zandplaten (Grevelingen), haventerreinen en rivierduinen.

Verspreiding

Nederland
Plaatselijk vrij algemeen in het oosten en midden van het land, in het rivierengebied en in de Hollandse en Zeeuwse duinen. Zeldzaam in Noord-Brabant en Midden-Limburg en zeer zeldzaam in Zeeland en in het noordoosten van het land.

Vlaanderen
Zeer zeldzaam.

Wallonië
Zeer zeldzaam, maar iets meer in de bossen van Lotharingen (in de zuidelijke Ardennen).

Wereld
Gematigde en koude streken op het noordelijk halfrond.

Meer

Zie ook de wetenschappelijke verklaring

Verspreiding Schaafstro

Verspreiding Schaafstro 

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten