Spiesmelde

Algemeen

Als er een Melde direct opvalt is het Spiesmelde wel. De spiesvormige driehoekige stengelbladeren zijn eigenlijk niet te missen. Maar toch moet je opletten. De bovenste stengelbladeren en als de plant nog niet de maximale grote heeft wil hij best wel op Uitstaande melde (Atriplex patula) lijken. Deze stengelbladeren van Spiesmelde willen dan best wel lijken op die van Uitstaande melde. Er zij natuurlijk meerdere verschillen, te vinden in een goede flora. Maar opvallend is de uitspraak van E.J. Weeda in de Eocologische flora; de Uitstaande melde is van de Spiesmelde alleen door een combinatie van kenmerken te onderscheiden. Het is zelfs de vraag of beide Melden wel als verschillende soorten beschouwd moeten worden. Spiesmelde bloeit in Juli tot en met September. 

Er komen minstens12 soorten Melde (Atriplex) in het wild voor in Nederland:

  • Gelobde melde (Atriplex laciniata) - Zeer zeldzaam
  • Gesteelde / Gewone zoutmelde (Atriplex pedunculata / portulacoides) - Vrij zeldzaam
  • Gesteelde spiesmelde (Atriplex longipes) - Zeldzaam
  • Gesteelde zoutmelde (Atriplex pedunculata) - Zeer zeldzaam
  • Gewone zoutmelde (Atriplex portulacoides) - Vrij zeldzaam
  • Grijze melde (Atriplex micrantha) - Zeldzaam
  • Hoornmelde (Axyris amaranthoides) - Zeer zeldzaam
  • Kustmelde (Atriplex glabriuscula) - Zeldzaam
  • Spiesmelde (Atriplex prostrata) - Algemeen
  • Strandmelde (Atriplex littoralis) - Vrij zeldzaam
  • Tuinmelde (Atriplex hortensis) - Zeldzaam/Verwilderd
  • Uitstaande melde (Atriplex patula) - Algemeen

Verklaring Nederlandse naam

Nederlandse plantennamen zijn te vinden op een standaardlijst opgesteld door FLORON en Naturalis. Nieuwe Nederlandse namen voor wilde planten worden niet zomaar gekozen. Een comité van Nederlandse en Vlaamse taxonomen beoordeelt de voorstellen. Zelf een voorstel voor een nieuwe naam doen, mag natuurlijk. Zeker als de nieuwe soort zelf is gevonden. Iedereen vanaf Nederlands sprekend België tot aan Friesland moet tenslotte weten dat het om dezelfde plant gaat.

Vaak hebben planten al een Nederlandse naam. Dat is bijvoorbeeld het geval bij soorten die al geruime tijd in België voorkwamen, en bij cultuurgewassen. Voor namen van cultuurgewassen wordt ook gebruik gemaakt van de Standaardlijst van Nederlandse namen van cultuurplanten van NAK tuinbouw.

De commissie voor Nederlandse Plantennamen bestaat uit de volgende disciplines:

Het woord Spies word al uitgelegd in de paragraaf Algemeen.

Alle delen van de plant, dus de stengel, bladeren en bloeiende gedeelten zijn bezet met wolvormige haren zodat de plant bestoven lijkt met meel. Het woord Melde zou daar vanaf geleid zijn.

Het volgende verhaal vond ik op de Franse Wikipagina die de functie verklaart van deze haartjes: Het zilverwitte poeder (pruinose/pruinae) dat het binnenoppervlak van de bladeren bedekt, geeft een karakteristiek vochtig gevoel bij aanraking, wat specifiek is voor bepaalde Chenopodium-soorten. Dit "pruinose" uiterlijk is te wijten aan de aanwezigheid van kleine, gemodificeerde, gezwollen, witachtige bolvormige haartjes die zittend zijn (d.w.z. gemakkelijk los te laten); het zijn waterdragende klieren in de vorm van microkralen, die water leveren in droge omstandigheden

Meer

Zie ook de wetenschappelijke verklaring

Bevruchting en verspreiding

Spiesmelde is eenhuizig. Op dezelfde plant komen zowel mannelijke als vrouwelijke bloemen voor. Dit sluit zelfbestuiving bijna uit. De mannelijke bloemen hebben alleen kelkbladen. De vrouwelijke bloemen hebben geen kelkbladen en ook geen kroonbladen. Bij deze bloem komen wel twee karakteristieke vruchtkleppen voor, die als een soort vleugels aan de vrucht zitten, waardoor deze beter door de wind verspreid wordt. Ook in het water hebben diezelfde vruchtklepjes nut. Ze sluiten een luchtbel zodat de zaden blijven drijven. Want het zaad word ook via (zout) water verspreid. Ook vindt verspreiding plaats doordat dieren de zaden eten. Ze verlaten onbeschadigd  het lichaam. Of dat niet genoeg is blijven de zaden door het uitsteeksel op de steelblaadjes hangen aan dierenvachten e.d. Zelden vind verspreiding plaats door insecten. Dit alles is kennelijk genoeg als je ziet hoe succesvol Spiesmelde is.

Voor een uitgebreide uitleg verwijs ik graag naar het boek Verspreiding van zaden van Ferry Bouwman e.a. in de Bronvermelding

Namen in andere talen

  • Frysk: ?
  • English: Spear-leaved orache
  • Français: Arroche couchée
  • Deutsch: Spießblättrige Melde
  • Espanõl: ?
  • Italiano: ?
  • Svenska: Spjutmålla
  • Norsk: Tangmelde
  • Dansk: Spyd-Mælde

Verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam is Spear-leaved orache. Dit betekent "spiesvormige orache". Het spiesvormige word al uitgelegd in de paragraaf Algemeen. 

Orache is via heel veel talen afkomstig uit het Oudgriekse ἀτράφαξυς (atráphaxus). Een Orache soort is in Engeland altijd een Melde (Atriplex) soort. Orache is een verbastering van het Latijnse woord Aurum. Dit betekent "goud/geel". Het verwijst naar het vroegere gebruik van de zaden (meeestal opgelost in wijn) tegen de ziekte Gele koort. Met name het overgeven werd hiermee onderdrukt.

Niet elke Melde-soort werd gebruikt voor die eigenschappen. Tuinmelde (Atriplex hortensis) bijv. werd in Frankrijk gegeten als een soort spinazie onder de naam Orroche. De smaak was nou niet bepaald vergelijkbaar met echte spinazie of Nieuwzeelandse spinazie

Voor de verspreiding van Spiesmelde in Engeland zie deze kaart.

De Franse naam is Arroche couchée. Dit betekent "liggende Arroche". Speismelde is de liggende variant  van Uitstaande melde (Atriplex patula) (Sagina micropetala).

De Duitse naam is Spießblättrige Melde. Dit is de Duitse benaming voor de volledige Nederlandse naam.

Voor de verspreiding van Spiesmelde in Duitsland zie deze kaart.

De Spaanse naam is mij onbekend. Er zijn zoveel varianten dat ik niet weet welke de meest gebruikte naam is.

In Spanje kent men minstens vier namen voor elke plant. De algemene volksnaam, de Catalaanse naam (Provincie in Noord+Oost Spanje tegen de Pyreneeën aan), de Gallische naam (provincie in Noord-West-Spanje) en de Baskische naam (provincie in West-Spanje tegen de Pyreneeën aan). Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Italiaanse naam is mij onbekend. Er zijn zoveel varianten dat ik niet weet welke de meest gebruikte naam is.

Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. Er is een algemene volksnaam en ook nog een variatie of een volledige andere naam in een van de 17 provincies. Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Zweedse naam is Spjutmålla. Spjut betekent "spies". Na enig zoekwerk in het online Svenska Akademien Ordbok Heb ik het, volgens mij, het meest logische antwoord  gevonden voor het woord Måla. Tussen 1737 en 1749 werd dit woord gebruikt  in combinatie met Korn. Måla-korn was het graan/meel dat overbleef na het verwerken m.b.v. molenstenen. Dit 'meel' is te vergelijken met het "meel" op deze plant.

Voor de verspreiding van Spiesmelde in Zweden zie deze kaart.

De Noorse naam is Tangmelde. De juiste verklaring hiervoor is mij nog onbekend.

De Deense naam is Spyd-Mælde. Dit betekent "speer/spiesmelde".

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige, open plaatsen op vochtige, zeer voedselrijk, met name stikstofrijke, vaak vrij zware grond, maar ook wel op zand. Ook op zilte plaatsen (klei, zavel, stenige plaatsen en soms zand).

Groeiplaats
Op vloedmerk aan de rand van kwelders (schorren), tussen stenen van zeedijken, zand- en grindstranden, zeeduinen, akkers, tuinen, braakliggende grond, omgewerkte grond, ruigten, waterkanten (langs greppels en rivieren), ruderale plaatsen (bij mesthopen) en bermen (omgewerkte plaatsen).

Verspreiding

Nederland
Algemeen.

Vlaanderen
Algemeen, maar zeldzamer in de Kempen.

Wallonië
Algemeen, maar zeldzamer in de Ardennen, met name ten zuiden van Samber en Maas.

Wereld
Oorspronkelijk uit Europa. Nu in een groot deel van het noordelijk halfrond. Ook in Nieuw-Zeeland en Australië.

Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Verspreiding Spiesmelde

Verspreiding Spiesmelde

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Foto's