Algemeen
Het geslacht Menyanthes, waar Waterdrieblad toe behoort, is monotypisch. Dit is een geslacht dat maar één soort telt, wild of niet wild. En volgens de Rode lijst is dit ook nog een gevoelige soort. Daarom is hij ook beschermd. Maar hij wordt wel veelvuldig ingezaaid wat de vele gele stippen verklaard op het Floron verspreidingskaartje. De glanzende, zware zaden kunnen meer dan een jaar op het water blijven drijven. Ze kunnen goed kiemen nadat ze het darmkanaal van eenden of vissen zijn gepasseerd, waarbij de harde zaadwand wordt doorbroken.
In 2025 is deze plant een icoon-soort van het levend archief in de provincie Groningen. Het Levend Archief wil de genetische diversiteit van wilde planten veilig stellen door zaden te verzamelen van inheemse plantensoorten en deze op te slaan in de Nationale Zadencollectie. Groningen wil vegetaties in het beekdal van de Aa (zuidwest Groningen) herstellen met als icoonsoort Waterdrieblad. In beekdalen is Waterdrieblad een indicatorsoort voor matig voedselarm water in combinatie met basenrijk kwel. De soort is in het verleden verdwenen op verschillende locaties in Groningen. Mogelijk kan de soort hier hersteld worden omdat de waterkwaliteit is verbeterd. In 2025 krijgt deze plant extra aandacht.
De witte haren op de kroonblaadjes hebben wel degelijk een functie. Dit is onderzocht door een Noorse wetenschapper (Knut Fægri (17 July 1909 – 10 December 2001)). De plant is hydrofobisch. De haren zorgen er voor dat regen zich 'samenklontert' tot druppels zodat het water de bloembasis niet kan bereiken en zo de samenstelling van de nectar kan beinvloeden. Bij een boorgatmonster in Polen is een fossiel zaad van Waterdrieblad uit het midden mioceen gewonnen. Dit subtijdperk duurde van 15,97 ± 0,05 miljoen jaar geleden tot 11,608 ± 0,005 miljoen jaar geleden! Een andere bron noemt zelfs ongeveer 30 miljoen jaar geleden. Waterdrieblad bloeit alleen in Mei en Juni, een echte lentebloem dus.
In 1700 publiceerde de Franse botanicus Joseph Pitton de Tournefort (5 juni 1656 - 28 december 1708) al een 3-delige boekenserie Institutiones Rei Herbariae met daarin een prachtige afbeelding van de bloem (delen) van deze plant.

Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.
Verklaring Nederlandse naam
Hoe komt een Nederlandse naam tot stand?
Nederlandse plantennamen zijn te vinden op een standaardlijst opgesteld door FLORON en Naturalis. Nieuwe Nederlandse namen voor wilde planten worden niet zomaar gekozen. Een comité van Nederlandse en Vlaamse taxonomen beoordeelt de voorstellen. Zelf een voorstel voor een nieuwe naam doen, mag natuurlijk. Zeker als de nieuwe soort zelf is gevonden. Iedereen vanaf Nederlands sprekend België tot aan Friesland moet tenslotte weten dat het om dezelfde plant gaat.
Vaak hebben planten al een Nederlandse naam. Dat is bijvoorbeeld het geval bij soorten die al geruime tijd in België voorkwamen, en bij cultuurgewassen. Voor namen van cultuurgewassen wordt ook gebruik gemaakt van de Standaardlijst van Nederlandse namen van cultuurplanten van NAK tuinbouw.
De commissie voor Nederlandse Plantennamen bestaat uit de volgende disciplines:
- Naturalis biodeversity center, sectie Botanie, Leiden
- Nationale Plantentuin, Meise (België), 3 personen
- FLORON Nijmegen
Veel planten hebben bij een deel van de Nederlandse naam de woorden Water/Moeras/Rivier gekregen. Al deze soorten kunnen dan juist daar voorkomen. Eigenlijk word hiermee gezegd dat de betreffende plant een (zeer) natte bodemsamenstelling nodig heeft. De naam dient ook vaak ter onderscheid van andere soorten.
De plant heeft drie bladeren en heeft daarom in Nederland de bijnaam Waterklaver.
Meer
Zie ook de Wetenschappelijke verklaring.
Bevruchting en verspreiding
Hoe bestuiven insecten bloemen?
Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.
De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.
Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.
Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.
Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.
UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.
De zeer aparte 'harige' bloemen van Waterdrieblad zijn tweeslachtig (hermafrodiet). Toch zal zelfbestuiving nooit plaats vinden. Dit komt o.a. door dat sommige bloemen een korte stijl en lange meeldraden hebben en andere bloemen het omgekeerde, namelijk een lange stijl en korte meeldraden. Dit heet heterostylie. De bloemen reageren op aanraking en temperatuurprikkels. Of dit enige invloed heeft op de bestuiving van insecten heb ik nog nergens gelezen. En de vrouwelijke en mannelijke delen zijn ook nooit gelijktijdig vruchtbaar. Dit resulteert in verplichte kruisbevruchting. Bestuiving wordt altijd uitgevoerd door insecten zoals o.a. bijen , hommels , wespen , zweefvliegen ( Bombyliidae ) en zweefvliegen. Op de prachtige foto (nr. 6 en 7) van Frank Huisman is te zien wat een insect ongeveer ziet als je het UV-spectrum zichtbaar maakt door biofluorescentie-fotografie toe te passen. Het contrast tussen de kroonblaadjes en de meeldraden met stuifmeelpollen wordt veel groter zodat een bezoekend insect meteen ziet waar hij of zij heen moet. De kroonblaadjes 'vallen' bijna compleet weg zodat de meeldraden nog beter zichtbaar zijn. De oplichtende puntjes zijn losliggende stuifmeelkorrels. De plant is ook in staat tot vegetatieve vermeerdering via kruipende wortelstokken. De zware, glanzend oranjebruine bevruchte zaden kunnen meer dan een jaar op het water blijven drijven. Ze kiemen goed na het darmkanaal van eenden of vissen te zijn gepasseerd, waarbij de harde zaadwand wordt doorbroken. Vermoedelijk spelen genoemde dieren bij de verspreiding een belangrijke rol.
Namen in andere talen
- Frysk: Trijeblêd
- English: Bogbean
- Français: Trèfle d'eau
- Deutsch: Fieberklee
- Espanõl: Trébol de agua
- Italiano: Trifoglio d'acqua
- Svenska: Vattenklöver
- Norsk: Bukkeblad
- Dansk: Bukkeblad
verklaring Buitenlandse namen
De Engelse naam is Bogbean. Dit betekent "moerasboon". De stengelbladeren van deze plant hebben qua uiterlijk en hoe ze glimmen wel iets weg van een Bonenplant.
Voor de verspreiding van Waterdrieblad in Engeland zie deze kaart.
De Franse naam is Trèfle d'eau. Dit betekent letterlijk "klaver van het water. Opvallend want Waterdrieblad is absoluut geen klavesoort maar maakt onderdeel uit van de watergentiaanfamilie (Menyanthaceae).
De Duitse naam is Fieberklee. Dit betekent "koortsklaver". De plant werd vroeger vaak ingezet tegen koorts.
De Spaanse naam is Trébol de agua. Trébol betekent "drieblad" Dit is de gebruikelijke Spaanse naam voor een klaver-soort. De agua betekent "van het water".
In Spanje kent men minstens vier namen voor elke plant. De algemene volksnaam, de Catalaanse naam (Provincie in Noord+Oost Spanje tegen de Pyreneeën aan), de Gallische naam (provincie in Noord-West-Spanje) en de Baskische naam (provincie in West-Spanje tegen de Pyreneeën aan). Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.
De Italiaanse naam is Trifoglio d'acqua. Dit is de Italiaanse benaming voor de Nederlandse naam.
Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. Er is een algemene volksnaam en ook nog een variatie of een volledige andere naam in een van de 17 provincies. Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.
De Zweedse naam is Vattenklöver. Dit betekent "waterklaver". Alhoewel deze plant absoluut niet dezelfde familie is als Klaver-soort (deze behoort tot de vlinderbloemenfamilie (Leguminosae ).
Voor de verspreiding van Waterdrieblad in Zweden zie deze kaart.
De Noorse en Deense naam is gelijk, Bukkeblad. Bukke betekend in beide talen "boog" (uit Middelnederduits bucken), verwijzend naar de zeer gebogen, eigenlijk drijvende, wortel waaruit de bladeren zich ontvouwen.
Waterdrieblad is in 2025 verkozen tot bloem van het jaar door de Noorse Botanische vereniging.
Ecologie & Verspreiding
Ecologie
Bodem
Zonnige, soms half beschaduwde plaatsen in ondiep, matig voedselarm tot matig voedselrijk, neutraal tot zwak zuur water. Zoutmijdend (laagveen of sterk venig zand en leem).
Groeiplaats
Moerassen, water en waterkanten (laagveenmoeras, beekdalmoeras, verlande plassen, petgaten, kleine plassen, verlandende sloten, waterkanten in veenweidegebieden, oude Maasmeanders, vennen, poelen en soms in hoogveenpoeltjes), bossen (soms in moerasbossen) en zeeduinen (duinplassen).
Verspreiding
Nederland
Plaatselijk vrij algemeen in laagveengebieden en vrij zeldzaam in het noordoosten van het land. Elders zeldzaam, maar zeer zeldzaam in Zuid-Limburg. Niet in Zeeland en Flevoland.
Vlaanderen
Vrij zeldzaam in de Kempen. Elders zeldzaam tot zeer zeldzaam.
Wallonië
Vrij zeldzaam iin de Ardennen. Elders zeldzaam tot zeer zeldzaam.
Wereld
Koude en gematigde streken op het noordelijk halfrond. Noordelijk tot 71° N.Br.
Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL
Verspreiding Waterdrieblad

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten