Zachte ooievaarsbek

Algemeen

Alhoewel er op deze website weinig te vinden is over hoe een plant er uit ziet (dit is ook te vinden op vele andere sites en niet te vergeten in vele boeken!) maak ik voor dit plantje een uitzondering omdat ik het ook nogal moeilijk vond. De Nederlandse naam (Zachte ooievaarsbek dus) is gegeven wegens de zachte beharing op de stengel. Er zijn echter wel meer soorten Ooievaarsbekken met beharing. Een goed kenmerk om de soort te onderscheiden van bijv. de Kleine ooievaarsbek (Geranium pusillum) is dat de Zachte ooievaarsbek korte en lange haren op stengel, bladsteel en bloemsteel heeft. De stempels van de Zachte ooievaarsbek zijn van binnen paars en de deelvruchten zijn onbehaard en hebben fijne dwarsrichels. De Kleine ooievaarsbek daarentegen heeft stempels die van binnen gelig zijn, en zijn deelvruchten hebben haartjes, maar geen fijne dwarsrichels.

Op de website van floravannderland staat dit duidelijke verhaal hoe nu eigenlijk de zaadverspreiding van een Ooievaarsbek gaat: Het mechanisme van zaadverspreiding bij het geslacht Ooivaarsbek, en dus ook bij de Zachte ooievaarsbek, is zeer opmerkelijk. Er ontstaat na bestuiving en bevruchting boven het vruchtbare bolvormige deel van het vruchtbeginsel een languitgegroeide snavel met een centrale spil, die nog verlengd is met de stijl met de vijfstempels. Wanneer nu de vrucht na rijping uitdroogt scheuren de repen (ook wel naalden genoemd) van de snavel met een deelvrucht los van de centrale middenzuil. Deze vruchten, in het geval van Zachte ooievaarsbek, onbehaarde dopvruchten met een patroon van dwarsrichels worden door de kracht van dat proces losgerukt en ze springen los en worden op die manier door de lucht verspreid. Het zaad in de dopvrucht is glad.

Er komen in Nederland minstens 15 soorten geranium-soorten voor, want in deze familie vallen de ooievaarsbekken:

  • Beemdmooievaarsbek (Geranium pratense) - vrij zeldzaam maar vaak ingezaaid
  • Bermooievaarsbek (Geranium pyrenaicum) - algemeen
  • Bloedooievaarsbek (Geranium sanguineum) - algemeen maar verwilderde tuinplant
  • Bosooievaarsbek (Geranium sylvaticum) - zeldzaam
  • Donkere ooievaarsbek (Geranium phaeum) - vrij zeldzaam maar vaak ingezaaid
  • Fijne ooievaarsbek (Geranium columbinum)  - zeldzaam
  • Glanzige ooievaarsbek (Geranium lucidum) - algemeen
  • Kleine ooievaarsbek  (Geranium pusillum) - algemeen
  • Klein Robertskruid (Geranium purpureum) - zeldzaam
  • Ronde ooievaarsbek (Geranium pusillum) - zeldzaam
  • Robertskruid (Geranium robertianum) - algemeen
  • Rotsooievaarsbek (Geranium macrorrhizum) - algemeen maar verwilderde tuinplant
  • Roze ooievaarsbek (Geranium endressii) - algemeen maar verwilderde tuinplant
  • Slipbladige ooievaarsbek (Geranium dissectum) - algemeen
  • Zachte ooievaarsbek (Geranium molle) - algemeen

Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.

Verklaring Nederlandse naam

Zachte slaat dus op het harige karakter van de plant.

Ooievaarsbek komt door de vorm van de vrucht die lijkt op de snavel van een Ooievaar. Eigenlijk van een Kraanvogel volgens de wetenschappelijke verklaring. Maar aangezien deze vogel niet vaak voorkomt in Nederland is de Ooievaar met een "kraanhals" een waardige opvolger.

Namen in andere talen

  • English: Dove's-foot Crane's-bill
  • Français: Géranium mou
  • Deutsch: Weicher Storchschnabel
  • Espanõl: ?
  • Italiano: Geranio molle
  • Svenska: Mjuknäva
  • Norsk: Lodnestorkenebb
  • Dansk: Blød Storkenæb

verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam is Dove's-foot Crane's-bill. Dit betekent "duiven poot ooievaarsbek". De bijna ronde stengelbladeren zouden op de afdruk lijken van een duivenpoot.

Voor de verspreiding van Zachte ooievaarsbek in Engeland zie deze kaart

De Franse naam is Géranium mou. Dit is de Franse benaming voor de wetenschappelijke naam.

De Duitse naam is Weicher Storchschnabel. Dit is de Duitse vertaling van de Nederlandse naam.

De Spaanse naam is mij onbekend. Het aantal varianten is zo groot dat ik de meest gebruikte naam niet ken.

In Spanje kent men minstens vier namen voor elke plant. De algemene volksnaam, de Catalaanse naam (Provincie in Noord+Oost Spanje tegen de Pyreneeën aan), de Gallische naam (provincie in Noord-West-Spanje) en de Baskische naam (provincie in West-Spanje tegen de Pyreneeën aan). Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Italiaanse naam is Geranio molle. Dit is de Italiaanse benaming voor de volledige wetenschappelijke naam.

Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. Er is een algemene volksnaam en ook nog een variatie of een volledige andere naam in een van de 17 provincies. Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Zweedse naam is Mjuknäva. Mjuk betekent "zacht" en Näva betekent "snavel".

Voor de verspreiding van Zachte ooievaarsbek in Zweden zie deze kaart.

De Noorse naam is Lodnestorkenebb. Dit betekent "wollige ooievaarsbek".

De Deense naam is Blød Storkenæb. Dit betekent "zachte ooievaarsbek".

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige, open plaatsen op droge tot vochtige, matig voedselrijke tot voedselrijke grazige grond (zand, leem zavel en klei) met een laagblijvende begroeiing.

Groeiplaats
Bermen (zandige plaatsen), dijken (zandige plaatsen), grasland (gazons, droog grasland en weiland), zeeduinen (o.a. binnenduinweiland), langs spoorwegen, ruigten (voedselrijke ruigten), braakliggende grond, licht omgewerkte grond, akkers, moestuinen, enigszins ruderale plaatsen, plantsoenen en rivierduinen.

Verspreiding

Nederland
Algemeen.

Vlaanderen
Algemeen.

Wallonië
Algemeen, maar vrij zeldzaam in de Ardennen.

Wereld
In West- en Midden-Europa, in het Middellandse-Zeegebied en in Zuidwest-Azië. Iingeburgerd in o.a. Noord-en Zuid-Amerika, Zuid-Afrika en Australië.

Planten in het nieuws

Stoepplantje van de week.

Meer

Zie ook de wetenschappelijke verklaring.

Verspreiding Zachte ooievaarsbek

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Foto's