Arenaria leptoclados

Algemeen

Tengere zandmuur best wel zeldzaam.  De Gewone zandmuur (Arenaria serpyllifolia) zie ik wel vaak en noem ik wel een stoepplantje. Deze plant is ook de enige Arenaria-soort die samen met Gewone zandmuur in het wild in Nederland voorkomt. Omdat het verschil tussen de 2 soorten niet altijd even duidelijk is staat er op verspreidingsatlas.nl deze tabel met de grootste verschillen. Ook deze foto van de 2 bloeiende plantjes en een foto van de doosvruchtjes van de 2 plantjes schept duidelijkheid. Het is echt een kwestie van millimeterwerk. Dus de kelk- en kroonblaadjes moeten gemeten worden! Kijk maar op de pagina van Gewoon zandmuur bij de foto's hoe klein het verschil is. Tengere zandmuur bloeit in Mei tot en met de herfst.

Verklaring Wetenschappelijke naam

Een wetenschappelijke naam word niet zomaar gegeven. Iedereen (wetenschappers, floristen, liefhebbers etc.) moet tenslotte weten dat het over dezelfde plant gaat. Botanische nomenclatuur is de formele naamgeving van planten. Deze wordt geregeld door de International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (ICN of ICNafp), een wetboek dat de wetenschappelijke namen van algen, schimmels en planten regelt.

Deze heet zo sinds het Internationaal Botanisch Congres in Melbourne in 2011, dat tot de naamswijziging besloot. Tot die tijd heette dit wetboek de International Code of Botanical Nomenclature (ICBN). In 1905 heeft het Internationaal Botanisch Congres van Wenen besloten om de publicatie van de eerste druk van Species plantarum te kiezen als het beginpunt van de moderne nomenclatuur voor planten. Dat betekent dat alle namen van vóór dit werk van Linnaeus niet meetellen, ook als die namen de vorm van een tweedelige naam hebben. Overige informatie staat op deze Wiki-pagina.

De officiële wetenschappelijke naam is Arenaria leptoclados (Rchb.) Guss.

De naam Arenaria komt van het Griekse λεπτός  en betekent "slank, dun" en λάδος dat "takje, gebroken tak". Een Zandmuur-soort is zo en zo Slank en Dun. Deze soort (wat vele buitenlandse namen bevestigen) is ook nog eens Fargiel. Met het takje word natuurlijk de stengel bedoeld.

Meestal staat er achteraan de wetenschappelijke naam een afkorting. Dit is de afkorting van een wetenschapper/botanicus die deze plant heeft ontdekt/verzameld en tot details heeft beschreven. Soms staat er een tweede afkorting. Dan heeft een andere wetenschapper/botanist de plant nog beter beschreven en iets gewijzigd. De eerste naam komt dan tussen haakjes te staan. In dit geval is dit Rchb. en Guss

Rchb.staat voor chb. staat voor Heinrich Gottlieb Ludwig Reichenbach (8 januari 1793 -17 maart 1879) was een Duitse natuuronderzoeker (zoöloog en botanicus). In 1818, werd hij de huidige professor een instructeur voordat hij in 1820 werd benoemd tot directeur van het natuurhistorisch museum van Dresden en een professor aan de Chirurgisch-Medische Academie in Dresden, waar hij vele jaren bleef. Hij was later de grondlegger van de botanische tuinen van Dresden en medeoprichter van de dierentuin van Dresden. In 1841 beschreef hij de soort als Arenaria serpyllifolia var. leptoclados in de publicatie Icones florae Germanicae et Helveticae..., met mooie kleuren illustratie rechtsonder!

Guss. staat voor Giovanni Gussone (8 februari 1787-14 januari 1866). Hij was een Italiaanse botanicus. Hij studeerde geneeskunde in Napels , waar hij onder de invloed kwam van de botanicus Michele Tenore . Na zijn afstuderen in 1811 werkte hij onder Tenore als beheerder van de Orto Botanico di Napoli (botanische tuin in Napels). In 1817 verhuisde hij naar Sicilië, waar hij werd benoemd tot directeur van de botanische tuin in Boccadifalco, nabij Palermo . Op Sicilië verrichtte hij uitgebreid onderzoek naar de flora van het eiland, wat resulteerde in twee belangrijke werken: " Florae Siculae Prodromus " en " Florae Siculae Synopsis ". In 1827 keerde hij terug naar Napels als opzichter van de botanische tuinen. In 1861 werd hij door Victor Emmanuel benoemd tot emeritus hoogleraar aan de Universiteit van Napels. In 1844 herschreef hij de soort als Arenaria leptoclados in de publicatie Florae Siculae Synopsis...

     

Meer

Zie ook de Nederlandse verklaring

Bevruchting en verspreiding

Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.

De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.

Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.

Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.

  

Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.

UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.

De bloemen van Tengere zandmuur zijn tweeslachtig (hermafrodiet). Zelfbestuiving komt daadwerkelijk voor. Ik neem aan dat dit zo is omdat de bloemen niet bijster groot zijn. Zelfbestuiving is dan 1 keer 100 % kans op goede bestuiving. De bloemen openen zich alleen in de zon en scheiden nectar af . Die bestuivers zijn verwanten van de bijen. Na bevruchting en rijping vormen zich vruchtkapsels. Deze vallen eraf samen met hun ruwe, harige kelk. De verspreiding vindt vervolgens plaats door zich vast te hechten aan oppervlakken. Zoals de vacht van een dier of voertuigen en mensen. Soms staat een Zandmuur-soort zomaar tussen een aangeplante berm. Ook de wind heeft invloed op de verspreiding van bevruchte zaden.

Namen in andere talen

  • Frysk:
  • English: Slender Sandwort
  • Français: Arénaire grêle, Sabline à rameaux fins
  • Deutsch: Dünnstängliges Sandkraut
  • Espanõl ?:
  • Italiano: Arenaria serpillifoglia a rami sottili
  • Svenska: Spädnarv
  • Norsk: Spedarve
  • Dansk: Spæd Markarve

Verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam is Slender sandwort. Dit is de Engelse benaming voor de volledige Nederlandse naam.

Voor de verspreiding van Tengere zandmuur in Engeland zie deze kaart.

De Franse naam is Rénaire grêle en Sabline à rameaux fins. De exacte betekenis is mij nog onbekend.

De Duitse naam is Dünnstängliges Sandkraut. Dit betekend "dunstengelig zandkruid". De stengel van deze plant oogt iets dunner dan die van Gewone zandmuur (Arenaria serpyllifolia) maar ik ben persoonlijk niet overtuigd. Het is meer ter onderscheid. De Gewone zandmuur heet in Duitslans Quendel sandkraut.

Voor de verspreiding van Tengere zandmuur in Duitsland zie deze kaart.

De Spaanse naam is mij onbekend.

De Italiaanse naam is Arenaria serpillifoglia a rami sottili. Dit betekent "Arenaria serpifoglia met dunne stengels". Met Arenaria serpifolia word ook Gewone zandmuur bedoeld. Dus eigenlijk zo als de Duitse naam.

De Zweedse/Noorse en Deense naam is min of meer gelijk, Spädnarv/Spedarve/Spæd Markarve. Dit betekent "fragiel erfgoed". Arve betekent letterlijk erfgoed maar het is een algemene Scandinavische term voor Kruid. Een simpele naam voor zo'n mooi plantje. Waarom is mij een raadsel. Meestal zijn de Scandinavische namen iets duidelijker. De Gewone zandmuur heet in Zweden/Noorwegen en Deense naam is overige Sandarv/Markarv/Sandarv. Dit betekent Zanderfgoed/Bermerfgoed en Zanderfgoed.

Voor de verspreiding van ? in Zweden zie deze kaart.

De Noorse naam is

De Deense naam is

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige, warme, open plaatsen op droge, matig voedselrijke, kalkhoudende grond (zand, lemig zand, lichte klei, löss, mergel, zavel en stenige plaatsen).

Groeiplaats
Zeeduinen, akkers, muren en rivierdijken.

Verspreiding

Nederland
Vrij zeldzaam in Zuid-Limburg, in het rivierengebied, in Zeeland en in de Hollandse en Zeeuwse duinen. Elders zeer zeldzaam.

Vlaanderen
Vrij zeldzaam.

Wallonië
Plaatselijk vrij algemeen tot vrij zeldzaam.

Wereld
In Europa, behalve in het uiterste noorden.

Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Verspreiding Tengere zandmuur

 

Verspreiding Tengere zandmuur

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten