Algemeen
Uitstaande melde is zo gewoon en zo weinig opvallend, niet de grootte maar het bloeiende gedeelte, dat er weinig mooie foto's van bestaan. Hopelijk brengt dit artikel een beetje verandering hierin. De vorm van de stengelbladeren is zo variabel dat dit niet gebruikt moet worden als determineerkenmerk. Wel is handig om te bedenken waar je bent. In dit geval is dit zeker belangrijk omdat je dan redelijk zeker bent welke soort het wel of niet is. De hele plant is wit bepoederd. Soms word dit een seculent laagje genoemd.
Het volgende verhaal vond ik op de Franse Wikipagina die de functie verklaart van deze haartjes: Het zilverwitte poeder (pruinose/pruinae) dat het binnenoppervlak van de bladeren bedekt, geeft een karakteristiek vochtig gevoel bij aanraking, wat specifiek is voor bepaalde Chenopodium-soorten. Dit "pruinose" uiterlijk is te wijten aan de aanwezigheid van kleine, gemodificeerde, gezwollen, witachtige bolvormige haartjes die zittend zijn (d.w.z. gemakkelijk los te laten); het zijn waterdragende klieren in de vorm van microkralen, die water leveren in droge omstandigheden.
Uitstaande melde bloeit in Juli tot en met September.
Er komen minstens12 soorten Melde (Atriplex) in het wild voor in Nederland:
- Gelobde melde (Atriplex laciniata) - Zeer zeldzaam
- Gesteelde / Gewone zoutmelde (Atriplex pedunculata / portulacoides) - Vrij zeldzaam
- Gesteelde spiesmelde (Atriplex longipes) - Zeldzaam
- Gesteelde zoutmelde (Atriplex pedunculata) - Zeer zeldzaam
- Gewone zoutmelde (Atriplex portulacoides) - Vrij zeldzaam
- Grijze melde (Atriplex micrantha) - Zeldzaam
- Hoornmelde (Axyris amaranthoides) - Zeer zeldzaam
- Kustmelde (Atriplex glabriuscula) - Zeldzaam
- Spiesmelde (Atriplex prostrata) - Algemeen
- Strandmelde (Atriplex littoralis) - Vrij zeldzaam
- Tuinmelde (Atriplex hortensis) - Zeldzaam/Verwilderd
- Uitstaande melde (Atriplex patula) - Algemeen
Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.
Verklaring Wetenschappelijke naam
Hoe komt een wetenschappelijke naam tot stand?
Een wetenschappelijke naam word niet zomaar gegeven. Iedereen (wetenschappers, floristen, liefhebbers etc.) moet tenslotte weten dat het over dezelfde plant gaat. Botanische nomenclatuur is de formele naamgeving van planten. Deze wordt geregeld door de International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (ICN of ICNafp), een wetboek dat de wetenschappelijke namen van algen, schimmels en planten regelt.
Deze heet zo sinds het Internationaal Botanisch Congres in Melbourne in 2011, dat tot de naamswijziging besloot. Tot die tijd heette dit wetboek de International Code of Botanical Nomenclature (ICBN). In 1905 heeft het Internationaal Botanisch Congres van Wenen besloten om de publicatie van de eerste druk van Species plantarum te kiezen als het beginpunt van de moderne nomenclatuur voor planten. Dat betekent dat alle namen van vóór dit werk van Linnaeus niet meetellen, ook als die namen de vorm van een tweedelige naam hebben. Overige informatie staat op deze Wiki-pagina.
De officiële wetenschappelijke naam is Atriplex patula (L.)
Net zoals de Engelse en Franse naam (Orache/Arroche) het woord Atriplex ook afgeleid het Oudgriekse ἀτράφαξυς (atráphaxus). Ook is het een verbastering van het Latijnse woord Aurum dat "geel/goud" betekent. De zaden van deze plant werden vroeger gebruikt bij de ziekte Gele koorts/. Voornamelijk om het obergeven te stoppen.
Patula betekent "wijd verspreid", net als de Nederlandse naam.
Meestal staat er achteraan de wetenschappelijke naam een afkorting. Dit is de afkorting van een wetenschapper/botanicus die deze plant deze plant heeft ontdekt/verzameld en tot details heeft beschreven. Soms staat er een tweede afkorting. Dan heeft een andere wetenschapper/botanist de plant nog beter beschreven en iets gewijzigd. De eerste naam komt dan tussen haakjes te staan. In dit geval is dit L. Dit staat voor Carl Linnaeus.
In 1753 beschreef hij Atriplex patula in de publicatie Species Plantarum.



Meer
Zie ook de Nederlandse verklaring
Namen in andere talen
- Frysk: Platte melt
- English: Common orache
- Français: Arroche étalée
- Deutsch: Spreizende Melde
- Espanõl: Armuelle
- Italiano: Atriplex patula
- Svenska: Vägmålla
- Norsk: ?
- Dansk: Svine-Mælde
Verklaring Buitenlandse namen
De Engelse naam is Common orache. Dit betekent "gewone Orache".
Veel plantensoorten beginnen met de naam Gewoon/Gewone. Hiermee word vaak bedoelde 'de meest voorkomende'. Het betekent niet dat deze soort niet zeldzaam is. Dit is afhankelijk van de soort. Ook vaak word met het woord Gewoon/Gewone onderscheid gemaakt tussen soorten uit het zelfde geslacht. Bijv. harige/glanzende/grote etc. Dit alles geldt ook voor het woord Vulgaris/Vulgare dat vaak aan het eind van een wetenschappelijke naam staat.
Orache is via heel veel talen afkomstig uit het Oudgriekse ἀτράφαξυς (atráphaxus). Een Orache soort is in Engeland altijd een Melde (Atriplex) soort. Orache is een verbastering van het Latijnse woord Aurum. Dit betekent "goud/geel". Het verwijst naar het vroegere gebruik van de zaden (meeestal opgelost in wijn) tegen de ziekte Gele koort. Met name het overgeven werd hiermee onderdrukt.
Niet elke Melde-soort werd gebruikt voor die eigenschappen. Tuinmelde (Atriplex hortensis) bijv. werd in Frankrijk gegeten als een soort spinazie onder de naam Orroche. De smaak was nou niet bepaald vergelijkbaar met echte spinazie of Nieuwzeelandse spinazie
Voor de verspreiding van Uitstaande melde in Engeland zie deze kaart.
De Franse naam is Arroche étalée. Dit is de Franse benaming voor de gehele Nederlandse naam. Net zoals in Engeland heet elke Melde-soort (Atriplex) Arroche. Étalée betekent 'versprijd" naar het groeidrag van deze Melde-soort.
De Duitse naam is Spreizende Melde. Dus de Duitse benaming voor de volledige Nederlandse naam.
Voor de verspreiding van Uitstaande melde in Duitsland zie deze kaart.
De Spaanse naam is Armuelle. Dit is net als in Engeland en Frankrijk de algemene naam voor een Melde-soort in Spanje. Het verwijst naar de Tuinmelde (Atriplex hortensia). Maar wat Armanuelle precies betekent is mij onbekend.
In Spanje kent men minstens vier namen voor elke plant. De algemene volksnaam, de Catalaanse naam (Provincie in Noord+Oost Spanje tegen de Pyreneeën aan), de Gallische naam (provincie in Noord-West-Spanje) en de Baskische naam (provincie in West-Spanje tegen de Pyreneeën aan). Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.
De Italiaanse naam is de volledige wetenschappelijke naam. Waarom dit is is mij onbekend. De plant komt in geheel italië voor.
De Zweedse naam is Vägmålla. Dit betekent "wegmåla".Het woord weg behoeft geen nadere uitleg. Na enig zoekwerk in het online Svenska Akademien Ordbok Heb ik het, volgens mij, het meest logische antwoord gevonden voor het woord Måla. Tussen 1737 en 1749 werd dit woord gebruikt in combinatie met Korn. Måla-korn was het graan/meel dat overbleef na het verwerken m.b.v. molenstenen. Dit 'meel' is te vergelijken met het "meel" op deze plant.
Voor de verspreiding van Uitstaande melde in Zweden zie deze kaart.
De Noorse en Deense naam is min of meer gelijk. Svine-Mælde/Svinemelde. Ik dacht dat sommige Melde-soorten als spinazie werd geeten (zie de Franse naam) en niet door varkens. Misschien werd de plant daar gezien als varkensvoer, het is mij onbekend.
Ecologie & Verspreiding
Ecologie
Bodem
Zonnige, open plaatsen op vochtige, zeer voedselrijk, vaak bemeste en betreden, liefst wat zwaardere grond. Zelden op zilte grond (zand, leem, klei en stenige plaatsen).
Groeiplaats
Wegranden, akkers (hakvruchtakkers), moestuinen, bij mesthopen en voederkuilen, ruigten, verstoorde grond, braakliggende grond, op puin en waterkanten (langs de Maas in de oeverzone op grindbanken).
Verspreiding
Nederland
Algemeen.
Vlaanderen
Zeer algemeen, maar zeldzamer in streken met een zure zandbodem.
Wallonië
Algemeen, maar wat minder algemeen in de Ardennen.
Wereld
Gematigde streken op het noordelijk halfrond.
Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL
Verspreiding Uitstaande melde

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten
Foto's