Algemeen
Wat ik persoonlijk ook niet wist is dat Smal tandzaad naast Zwart tandzaad (Bidens frondosa) een exoot is. De plant is na 1900 verwilderd of aangeplant. Smal tandzaad komt van origine uit Noord-Amerika. Er zijn enkele typische kenmerken tussen verschillende soorten Tandzaden te vinden in een flora waar al die soorten in staan maar gelukkig is er ook een handige tabel op Waarnemingen.nl die al deze soorten naast elkaar zet. Ook op verspreidngsatlas.nl is een soortgelijke tabel te vinden. Ook staan hier enkele voorbeeldfoto's (1, 2, 3). Smal tandzaad bloeit, zoals de meeste Tandzaad-soorten pas in Augustus tot en met Oktober.
Er komen minstens 6 Tandzaad (Bidens) soorten in het wild voor in Nederland:
- Knikkend tandzaad (Bidens cernua) - algemeen
- "Afrikaantjes" (Bidens pilosa) - zeer zeldzaam/verwilderde tuinplant
- Rivier tandzaad (Bidens radiata) - zeldzaam
- Smal tandzaad (Bidens connata) - algemeen
- Veerdelig tandzaad (Bidens tripartita) - algemeen
- Zwart tandzaad (Bidens frondosa) - algemeen
Verklaring Wetenschappelijke naam
Hoe komt een wetenschappelijke naam tot stand?
Een wetenschappelijke naam word niet zomaar gegeven. Iedereen (wetenschappers, floristen, liefhebbers etc.) moet tenslotte weten dat het over dezelfde plant gaat. Botanische nomenclatuur is de formele naamgeving van planten. Deze wordt geregeld door de International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (ICN of ICNafp), een wetboek dat de wetenschappelijke namen van algen, schimmels en planten regelt.
Deze heet zo sinds het Internationaal Botanisch Congres in Melbourne in 2011, dat tot de naamswijziging besloot. Tot die tijd heette dit wetboek de International Code of Botanical Nomenclature (ICBN). In 1905 heeft het Internationaal Botanisch Congres van Wenen besloten om de publicatie van de eerste druk van Species plantarum te kiezen als het beginpunt van de moderne nomenclatuur voor planten. Dat betekent dat alle namen van vóór dit werk van Linnaeus niet meetellen, ook als die namen de vorm van een tweedelige naam hebben. Overige informatie staat op deze Wiki-pagina.
De officiële wetenschappelijke naam is Bidens connata Muhl. ex Willd.
Bidens komt van Bidentis (Latijn) en betekent "tweetandig". Hiermee worden de twee naaldjes met weerhaakjes bedoeld op de zaadjes die voor een betere verspreiding dienen.
Connata is Latijn en betekent "geboren op het zelfde tijdstip". Waarschijnlijk verwijzend naar het tegenoverstaande smalle stengelblad.
Meestal staat er achteraan de wetenschappelijke naam een afkorting. Dit is de afkorting van een wetenschapper/botanicus die deze plant deze plant heeft ontdekt/verzameld en tot details heeft beschreven. Soms staat er een tweede afkorting. Dan heeft een andere wetenschapper/botanist de plant nog beter beschreven en iets gewijzigd. De eerste naam komt dan tussen haakjes te staan. In dit geval is dit Muhl. en Willd.
Muhl. Dit staat voor Gotthilf Heinrich Ernst Muhlenberg (17 november 1753 - 23 mei 1815). Hij was een Amerikaanse predikant en botanicus. In 1787 werd hij medeoprichter en eerste president van Franklin College, nu Franklin & Marshall College in Lancaster, en sinds 3 juli 1791 was hij lid van de Duitse Academie van Natuurwetenschappers Leopoldina met de academische titel Hierotheus IV. In 1801 werd hij verkozen tot corresponderend lid van de Academie van Wetenschappen van Göttingen. Bovendien correspondeerde hij wereldwijd met natuurwetenschappers zoals Alexander von Humboldt en werd hij vanwege zijn systematische studies de 'Amerikaanse Linnaeus ' genoemd. Het plantengeslacht Muhlenbergia Schreb. uit de grassenfamilie (Poaceae) is naar hem vernoemd. Hij ontdekte de grassen van de onderfamilie Chloridoideae , die wijdverspreid zijn in Mexico en het zuidwesten van de Verenigde Staten. Talrijke plantensoorten dragen ter ere van hem de soortnaam muhlenbergii.
Willd. staat voor Carl Ludwig Willdenow (geboren 22 augustus 1765 - 10 juli 1812). Hij was een Duitse botanicus.



Meer
Zie ook de Nederlandse verklaring
Namen in andere talen
- Frysk: Frjemde foarkestekker
- English: London bur-marigold
- Français: Bident à feuilles connées
- Deutsch: Verwachsenblättriger Zweizahn
- Espanõl: ?
- Italiano: ?
- Svenska: Purpurskära
- Norsk: Bidens connata
- Dansk: Bidens connata
Verklaring Buitenlandse namen
De Engelse naam is London bur-marigold. Dit betekent zoiets als "Londen stekelig Afrikaantje". Londen is de eerste plaats waar de plant is waargenomen. Vanuit daar is de plant via de Thames (zie kaart) een beetje naar het Noorden verspreid. Maar het gaat niet echt verder en Smal tandzaad blijft zeldzaam in Engeland. Het Afrikaantje (Tagetes) is in Engeland de 'basis-soort'. Dit omdat sommige soorten Afrikaantjes (er zijn er wel 50) een heel klein beetje lijken op een Tandzaad-soort. De variatie Bidens pilosa lijkt er het meest op. Verder heeft deze plant niets met Tandzaad-soort te maken. Een Afrikaantje is zelfs een heel andere familie (Asteraceae). De meeste Tandzaad-soorten heten dus in Engeland Stekelig Afrikaantje (Bur-marigold) met een woord ervoor dat aangeeft welke soort het is.
Voor de verspreiding van Smal tandzaad in Engeland zie deze kaart.
De Franse naam is Bident à feuilles connées. Dit is een Franse benaming voor de totale wetenschappelijke naam.
De Duitse naam is Verwachsenblättriger Zweizahn. Dit betekent "vergroeide tweetand". Het vergroeide heeft betrekking op het stengelblad. Met Twee tand word in Duitsland kennelijk een willekeurige Tandzaad-soort bedoeld want juist deze plant heet 4 tandjes op het nootje (twee lange en twee korte). Waarnemingen van Bidens connata uit Duitsland werden voor het eerst beschreven in 1865.
Voor de verspreiding van ? in Duitsland zie deze kaart.
De Spaanse en Italiaanse naam is mij onbekend. Er zij dan ook niet of nauwelijks waarnemingen.
De Zweedse naam is Purpurskära. Purper verwijst naar de paars aanlopende stengel. Alle leden van het geslacht Bidens heten in Zweden Skära. Dit woord is afgeleid, via een omweg, van het Oudnoorse Skera dat "snijden" betekent. En dan bedoel ik op het afsnijden m.b.v. een sikkelvormig mes. Dit alles slaat op de scherpe zaden (met weerhaakjes) van de planten van deze familie.
De Noorse en Deense naam is mij onbekend. Er zijn geen waarnemingen in Zweden, Noorwegen en Denemarken.
Ecologie & Verspreiding
Ecologie
Bodem
Zonnige, open plaatsen (pionier) op natte, matig voedselarme tot voedselrijke, met name stikstofrijke, zwak zure of iets kalkhoudende grond (het meest op zand en laagveen).
Groeiplaats
Waterkanten (langs sloten in veenweidegebieden, kanalen, vaarten, plassen, langs droogvallende vijvers en langs beken en grachten).
Verspreiding
Nederland
Plaatselijk vrij algemeen in laagveengebieden en vrij zeldzaam in Drenthe. Elders zeer zeldzaam. Voor het eerst in 1913 gevonden te Dordrecht. Ingeburgerd tussen 1900 en 1924.
Vlaanderen
Zeldzaam, maar plaatselijk vrij algemeen in de Kempen. Voor het eerst gevonden aan het begin van de twintigste eeuw.
Wallonië
Zeldzaam. Het meest langs de Maas. Voor het eerst gevonden omstreeks 1955.
Wereld
Oorspronkelijk uit Noord-Amerika. Aldaar in verscheidene variëteiten. Een daarvan is ingeburgerd in Europa (var.fallax), sinds de tweede helft van de 19de eeuw in Midden-Europa en vervolgens ook in West-Europa.
Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL
Verspreiding Smal tandzaad

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten
Foto's