Dactylorhiza majalis subs.praetermissa

Algemeen

De verschillen tussen de Rietorchis en Brede orchis (Dactylorhiza majazlis) zijn zo klein dat ik niet eens durf te beweren dat deze foto met zekerheid van een Rietorchis is. Buiten dat kruisen deze twee planten regelmatig zodat je ook weer hybride vormen krijgt met uiterlijke kenmerken van beide planten. Wel kan ik vertellen dat dit een van de meest voorkomende Orchissen is van Nederland. Hij staat werkelijk overal (als je althans in het westen van Nederland woont, zie het verspreidingskaartje). Zelfs in de wegbermen midden in de stad! Hij bloeit in Juni en Juli.

Op de onderstaande lijst staan 25 soorten orchideeën. De meeste zijn, zoals hierboven genoemd, zeer zeldzaam tot zeldzaam. Sommige zijn zelfs algemeen. Maar alle zijn waargenomen in Nederland. Soms alleen in het puntje van Zuid-Limburg, soms enkel op de waddeneilanden en soms verspreid over een deel van het land. Zoals ook hierboven beschreven staat gebeurt het vaak dat orchideeën kruisen met andere soorten. Er ontstaan dan zogenaamde hybride soorten. Deze staan niet in de lijst.

Omdat het niet altijd even makkelijk is een Orchis op naam te brengen staat er op de site van Floron een handige zoekkaart.

Verklaring Wetenschappelijke naam

De officiële wetenschappelijke naam is Dactylorhiza praetermissa (Druce) Soó

Dactylorhiza komt van Daktylos (Grieks) en betekent "vinger" en van Rhiza (Grieks) en betekent "wortel". Dus een vingervormige wortel tegenover de twee gebruikelijke eivormige wortelknollen bij een Orchis.

Praetermissa komt van Preatermissus (Latijn) en betekent "over het hoofd gezien". Hiermee kan worden bedoeld dat deze Orchis tussen het riet snel over het hoofd gezien wordt.

Meestal staat er achteraan de wetenschappelijke naam een afkorting. Dit is de afkorting van een wetenschapper/botanicus die deze plant deze plant heeft ontdekt/verzameld en tot details heeft beschreven. Soms staat er een tweede afkorting. Dan heeft een andere wetenschapper/botanist de plant nog beter  beschreven en iets gewijzigd. De eerste naam komt dan tussen haakjes te staan. In dit geval is dit (Druce) Soó.

Druce staat voor George Claridge Druce (23 mei 1850 – 29 februari 1932) was een Brits botanicus en burgemeester van Oxford. Hij was een van de weinigen die een floraboek schreef voor meer dan een graafschap.

Soó staat voor Károly Rezső Soó von Bere (1 augustus 1903 - 10 februari 1980) was een Hongaarse botanicus , bijgenaamd Soó .

Namen in andere talen

  • English: Southern Marsh-orchid
  • Français: Orchis négligé
  • Deutsch: Schilf-Knabenkraut
  • Espanõl:
  • Italiano:
  • Svenska:
  • Norsk: Marihand
  • Dansk: Gøgeurt

verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam is Southern Marsh-orchid. Dit betekent "zuidelijke moeras orchis". Inderdaad komt deze Orchis het meest voor in de zuidelijke helft van Engeland. Maar aangezien deze planten (Dactiloryza orchissen) heel gemakkelijk kruisen is het zeer moeilijk een duidelijke inventarisatie te houden, want de verschillen tussen deze hybride vormen zijn heel klein.

Voor de verspreiding van de Dactylorhiza praetermissa  in Engeland zie deze kaart.

De Franse naam is Orchis négligé

De Duitse naam is Schilf-Knabenkraut. Dit betekent "riet-kabenkruid". Het Riet wordt uitgelegd bij de Nederlandse naam. Alle Dactiloryza soorten heten in Duitsland Knabenkruid. Dactylorhiza komt van Daktylos (Grieks) en betekent "vinger" en van Rhiza (Grieks) en betekent "wortel". Dus een vingervormige wortel tegenover de twee gebruikelijke eivormige wortelknollen bij een Orchis.

De Spaanse naam is mij onbekend. Ik zie ook geen waarnemingen in Spanje.

De Italiaanse naam is Orchide a foglie larghe. Dit betekent "orchidee met brede bladeren". Dit is ter onderscheid want de stengelbladeren van bijv. de Brede orchis (Dactylorhiza majalis) zijn ook breed.

Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. Er is een algemene volksnaam en ook nog een variatie of een volledige andere naam in een van de 17 provincies. Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Zweedse naam is Ängsnycklar. Ängs betekent "van de weide" en Nycklar betekent "sleutels". Het is een algemene naam voor verschillende orchideeën in Zweden vanwege de vorm van bloeiwijze. Het grappige is dat Slanke sleutelbloem (Primula elatior), geen Orchidee trouwens, dezelfde naam in Nederland heeft gekregen. De oudste "Nycklarnaam" is Jungfru Marie Nycklar (Onze lieve vrouwe sleutels/Brede orchis). Anderen zijn later vernoemd. Sommige betreffen andere bijbelse persoonlijkheden zoals de Johannes Nycklar (Saint Johns keys/mannetjes Soldaatje) en Pers Nycklar (Sint Peter's sleutels/Vroege paarse Orchis/Mannetjesorchis).

Voor de verspreiding van Dactylorhiza praetermissa in Zweden zie deze kaart.

De Noorse naam is Marihand. Maar dit is een algemene naam voor een Dactyloriza. De specefieke Noorse naam voor Rietorchis is mij nog onbekend. De naam Marihand komt van de vorm van de ondergrondse knollen van de plant die vertakt zijn en kunnen dan op handen lijken. Veel orchideeën in Noorwegen hebben deze knollen en deze bevatten voedingsstoffen. Een Orchis heeft bijna altijd twee knollen: De knol die is gevormd in de zomer en een knol van het vorige seizoen. Deze laatste word gebruikt om seizoensgebonden voeding van de plant binnen dat jaar te gebruiken om te groeien. De nieuwe knol is licht en fris en werd in het verleden in verband gebracht met de Maagd Maria. Vandaar de naam Marihand. De oude knol van vorig jaar is zwart en verschrompeld en werd geassocieerd met Satans hand. In Nederland is de naam Handekenskruid bekend, een Orchideeënfamilie (Dactylorhiza). Marihand is eigenlijk de light versie van de verklaring voor het woord Orchis . 

De Deense naam is Gøgeurt, maar dit is een algemene Deense naam voor Dactyloriza. De specefieke naam voor Rietorchis is mij nog onbekend. een Gøgeurt betsaat uit twee woorden, Gøg wat "koekoek" betekent. Dit geeft aan dat de plant vroeg bloeit (als de koekoek arriveert) t.o.v. andere Orchissen die vaak in Juni bloeien. Ört/eurt/urt is de Scandinavische term voor "kruid".

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige, zelden licht beschaduwde, vaak iets open plaatsen op vochtige tot natte, matig voedselrijke, zwak zure tot liefst kalkhoudende grond.

Groeiplaats
Grasland (moerassig grasland, hooiland, nat, licht bemest grasland, boezemhooiland en beekdalhooiland), bermen, langs spoorwegen (spoorbermen en langs greppels), zeeduinen (duinvalleien), moerassen (trilveen, begraasd of gemaaid rietland en brakwaterveen), waterkanten (langs kwelsloten), buitendijkse waarden, zandplaten, afgravingen (o.a. kleiputten) en opgespoten grond.

Verspreiding

Nederland
Vrij algemeen in laagveengebieden en in de Hollandse en Zeeuwse duinen. Elders zeldzamer.

Vlaanderen
Zeldzaam, maar plaatselijk in grote aantallen. De meeste groeiplaatsen in de duinen.

Wallonië
Zeldzaam tot zeer zeldzaam.

Wereld
West-Europa. Van Midden-Frankrijk en Noord-Italië tot in Noord-Engeland, West-Noorwegen en Noordoost-Jutland (Denemarken).

Meer

Zie ook de Nederlandse verklaring.

Verspreiding Dactylorhiza majalis subs.praetermissa

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Foto's