Algemeen

Normaal begin ik bij deze alinea met een interessant of leuk detail van de plant maar één zin bij het kopje Ecologie en Verspreiding van Floron viel mij op "Bospaardenstaart is vrijwel beperkt tot oude bossen, bosranden en houtwallen. De plant groeit bij voorkeur op plaatsen waar het daglicht de bodem raakt.". Meestal is het bij een plant wiens naam met Bos begint juist van schaduw houdt. Ook bij de wetenschappelijke naam bij het woord Sylvatica klopt dit dus ook niet. De "stengelbladen" staan in kransen rond om de (fertiele) stengel. Ze zijn vertakt en hangen een beetje. De Bospaardenstaart produceert twee scheuten, een voorjaarsscheut en een zomerscheut. Bovenaan de roodbruine voorjaarsscheuten vormt zich een kegelvormige sporenaar, waar de sporenkolonies zich onder de zeshoekige schilden bevinden. In Nederland worden de sporen in April-Mei geproduceerd, waarna de aar vanzelf verdort. Al snel beginnen de voorjaarsscheuten vertakkingen te ontwikkelen en gaan ze geleidelijk aan op de kale zomerscheuten lijken.

Bospaardenstaart is zeldzaam en dat is jammer want het is een zeer mooie plant. Hij heeft net als Heermoes (Equisetum arvense) geen bloemen maar dat maakt hem niet minder mooi. Net als alle andere Paardenstaarten is deze plant een nakomeling van een oerplant (Calamites) die ongeveer 400 miljoen jaar geleden in het Paleozoïcum, het geologisch tijdperk tussen 542 en 251 miljoen jaar geleden, bossen vormde. Regelmatig worden van deze oerplant nog fossielen gevonden (zie foto hieronder).

Het meest opvallende vind ik de twee verschijningsvormen bij sommige soorten. In April verschijnen de zogenaamde fertiele stengels. Deze verspreiden de sporen, het is dus geen zaadplant. Deze  fertiele stengels hebben geen chlorophyl. Dat betekent dat ze niet groen zijn. De beginende plantenliefhebber zal dan ook best wel verbaasd zijn wat te zien (zie foto's). Als deze zijn afgestorven komen de "dennentak" achtige stengels boven de grond. Niet alle Paardenstaart-soorten vormen fertiele stengels. Bij o.a. Heermoes (Equisetum arvense) en Reuzenpaardenstaart (Equisetum telmateia) is dit wel het geval. Bospaardenstaart is te zien in April en Mei.

Er komen minstens 8 Equisetumsoorten in het wild voor in Nederland:

Verklaring Nederlandse naam

Nederlandse plantennamen zijn te vinden op een standaardlijst opgesteld door FLORON en Naturalis. Nieuwe Nederlandse namen voor wilde planten worden niet zomaar gekozen. Een comité van Nederlandse en Vlaamse taxonomen beoordeelt de voorstellen. Zelf een voorstel voor een nieuwe naam doen, mag natuurlijk. Zeker als de nieuwe soort zelf is gevonden. Iedereen vanaf Nederlands sprekend België tot aan Friesland moet tenslotte weten dat het om dezelfde plant gaat.

Vaak hebben planten al een Nederlandse naam. Dat is bijvoorbeeld het geval bij soorten die al geruime tijd in België voorkwamen, en bij cultuurgewassen. Voor namen van cultuurgewassen wordt ook gebruik gemaakt van de Standaardlijst van Nederlandse namen van cultuurplanten van NAK tuinbouw.

De commissie voor Nederlandse Plantennamen bestaat uit de volgende disciplines:

De officiële wetenschappelijke naam is Equisetum sylvaticum L.

Equisetum komt van Equus (Latijn) en betekent "paard", en Seta (Latijn) en betekent "borstel/haren". Deze plantenfamilie is dus die van de Paardestaarten.

Sylvatica komt van Silva (Latijn) en betekent "bos". Dit zou benadrukken dat de voorkeur voor de groeiplaats (in de schaduw, bijvoorbeeld onder bomen). Maar bovenstaande spreekt dit tegen.

Meestal staat er achteraan de wetenschappelijke naam een afkorting. Dit is de afkorting van een wetenschapper/botanicus die deze plant deze plant heeft ontdekt/verzameld en tot details heeft beschreven. Soms staat er een tweede afkorting. Dan heeft een andere wetenschapper/botanist de plant nog beter  beschreven en iets gewijzigd. De eerste naam komt dan tussen haakjes te staan. In dit geval is dit L. Dit staat voor Carl Linnaeus. In 1753 beschreef hij Equisetum sylvaticum voor het eerst in de publicatie Species Plantarum.

   

Meer

Zie ook de Nederlandse verklaring

Bevruchting en verspreiding

Een Paardenstaat-soort (Equisetum) is geen gewone plant met meeldraden en stempels e.d. Bestuivers zijn er ook niet. Deze soort verspreid zich m.b.v. sporen. Van juni tot in augustus verschijnen er sporen-aren op de top van de hoofdstengel van Bospaardenstaart, die in het begin bijna geheel omhuld zijn door de tanden van de bovenste afstaande schede. De eivormige aren zijn tot 10 mm lang met bovenaan een stekelpunt. Als de aren rijp zijn verdrogen ze en vallen daarna af. De aar bestaat uit sporangioforen. Daarin zitten de sporen. Deze sporen komen alleen uit de sporangiën vrij bij droog weer, omdat de spleet van het opengesprongen sporangium zich bij vochtig weer sluit. In een droge omgeving kunnen die sporen ook, zoals boven gezegd is, hun vleugels uitspreiden en dus verspreid worden. Vallen zij dan op een zeer droge plek, dan blijven de vleugels uitgespreid, zodat een volgende windstoot ze weer meevoert naar een andere plaats. Is het daar vochtiger, dan rollen de banden zich weer om de sporen en deze blijven liggen en gaan daar door het vocht ontkiemen. Na het afvallen van de stekel punt kleurt de aar groen en krijgt deze groene zijtakken. Elke paardenstaart, dus ook deze soort, kan zich prima vegatatief voortplanten m.b.v. rhizomen.

Namen in andere talen

  • Frysk: Boskbiezemke
  • English: Wood horsetail
  • Français: Prêle des bois
  • Deutsch: Wald-Schachtelhalm
  • Espanõl: Cola de caballo
  • Italiano: Equiseto selvatico
  • Svenska: Skogsfräken
  • Norsk: Skogsnelle
  • Dansk: Skov-Padderok

Verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam is Wood horsetail. Dit is de letterlijke vertaling van de Nederlandse naam.

Voor de verspreiding van Bospaardenstaart in Engeland zie deze kaart.

De Franse naam is Prêle des bois.Het woord Prêle stamt af van het Oudlatijnse asprella en dit is later Asper geworden. Het betekend"ruig/hard". Waarschijnlijk verwijzend naar de stengel van elke soort Paardenstaart. De bois betekent "van het bos". Dus totaal is het gelijk een de Nederlandse naam.

De Duitse naam is Wald-Schachtelhalm. Wald betekend "bos". Schachtel betekent "doos" en Halm betekent ook "halm/stengel"Het woord Schachtelhalm betekent "doosvormige stengel". Hiermee wordt de holle stengel (soort-afhankelijk hoe hol deze is) bedoeld. Dus als een doos, harde buitenkant en holle binnenkant.

Voor de verspreiding van Bospaardenstaart in Duitsland zie deze kaart.

De Spaanse naam is Cola de caballo. Dit betekent "staart van een paard". Tot nu toe heb ik niet meer kunnen vinden. 

In Spanje kent men minstens vier namen voor elke plant. De algemene volksnaam, de Catalaanse naam (Provincie in Noord+Oost Spanje tegen de Pyreneeën aan), de Gallische naam (provincie in Noord-West-Spanje) en de Baskische naam (provincie in West-Spanje tegen de Pyreneeën aan). Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt,

De Italiaanse naam is Equiseto selvatico. Dit is de Italiaanse benaming voor de wetenschappelijke naam. 

Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. Er is een algemene volksnaam en ook nog een variatie of een volledige andere naam in een van de 17 provincies. Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Zweedse naam is Skogsfräken. Skog betekent "bos". De kans dat je deze soort tegenkomt is in het bos maar meestal staat het woord Bos voor schaduw minnend. Het woord Fråken betekent "sproet" verwijzend naar de sporen van de plant. Een Paardenstaart-soort heet in Zweden meetstal Fräken. Ervoor staat het woord om welke soort het gaat. In dit geval dus Skogs.

Voor de verspreiding van Bospaardenstaart in Zweden zie deze kaart.

De Noorse naam is Skogsnelle. Skogs betekent "van het bos" en Snelle betekent "spinhaspel". Het gedeelte tussen het punt waar de "zijstengels" uitkomen lijkt op een ouderwets spinhaspel.

De Deense naam is Skov-Padderok. Letterlijk vertaald betekent dit "bos-spinhaspel". Sov betekent "bos". Het gedeelte tussen het punt waar de "zijstengels" uitkomen lijkt op een ouderwets spinhaspel (Padderok)

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Halfbeschaduwde tot beschaduwde plaatsen op vrij droge tot vrij natte, voedselrijke, maar vrij stikstofarme, zwak zure, humusrijke grond, met horizontaal bewegend grondwater (zand, leem en löss). Vaak aan de voet van hellingen, waar engeszins basenrijk grondwater aan de oppervlakte komt.

Groeiplaats
Bossen (loofbossen, soms in naaldbosen, vrij droge voedselrijke bossen, bronbossen, met name op plekken met kalkarm kwelwater, op aarden walletjes in bossen en langs en in droogstaande greppels), bosranden, houtwallen, struwelen en waterkanten (beschaduwde slootkanten en oeverwallen aan de rand van beekdalen).

Verspreiding

Nederland
Zeldzaam op de hogere zandgronden in het oosten, midden en zuiden van het land.

Vlaanderen
Zeer zeldzaam.

Wallonië
Zeldzaam in de Ardennen. Elders zeer zeldzaam.

Wereld
Gebieden met een koud of gematigd klimaat op het noordelijk halfrond.

Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Verspreiding Equisetum sylvaticum

Verspreiding Bospaardenstaart

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten