Herniaria glabra (foto Willie Riemsma)

Algemeen

Als je het verspreidingskaartje bekijkt dan is te zien dat Kaal breukkruid het goed doet in de buurt van de Grote rivieren. Dat klopt ook want dit van oudsher inheemse plantje (hij komt hier van nature voor) heeft zich via deze bodemsoort verspreid. Door bodemverandering is Breukkruid ook te vinden op andere plekken. O.a. aan de kust is hij te vinden. Kaal breukkruid is een echte tredplant. Samen met het veel zeldzamere Behaard breukkruid (Herniaria hirsuta) zijn dit de enige twee Breukkruid (Herniaria) soorten die in het wild voorkomen in Nederland. Kaal Breukkruid bloeit vanaf Juli tot en met de herfst.

Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.

Verklaring Wetenschappelijke naam

Een wetenschappelijke naam word niet zomaar gegeven. Iedereen (wetenschappers, floristen, liefhebbers etc.) moet tenslotte weten dat het over dezelfde plant gaat. Botanische nomenclatuur is de formele naamgeving van planten. Deze wordt geregeld door de International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (ICN of ICNafp), een wetboek dat de wetenschappelijke namen van algen, schimmels en planten regelt.

Deze heet zo sinds het Internationaal Botanisch Congres in Melbourne in 2011, dat tot de naamswijziging besloot. Tot die tijd heette dit wetboek de International Code of Botanical Nomenclature (ICBN). In 1905 heeft het Internationaal Botanisch Congres van Wenen besloten om de publicatie van de eerste druk van Species plantarum te kiezen als het beginpunt van de moderne nomenclatuur voor planten. Dat betekent dat alle namen van vóór dit werk van Linnaeus niet meetellen, ook als die namen de vorm van een tweedelige naam hebben. Overige informatie staat op deze Wiki-pagina.

De officiële wetenschappelijke naam is Herniaria glabra L.

De naam Herniaria heeft te maken met de medicinale werking tegen breuken. Herniaria (Latijn) betekent "breuk". De plant bevat verscheidene geneeskrachtige stoffen, zoals saponinen.

Glabra ( Latijn) betekent "glad", dit als tegenhanger van het Behaard reukkruid (Herniaria hirsuta), wat overigens een exoot is en erg zeldzaam is.

Meestal staat er achteraan de wetenschappelijke naam een afkorting. Dit is de afkorting van een wetenschapper/botanicus die deze plant deze plant heeft ontdekt/verzameld en tot details heeft beschreven. Soms staat er een tweede afkorting. Dan heeft een andere wetenschapper/botanist de plant nog beter  beschreven en iets gewijzigd. De eerste naam komt dan tussen haakjes te staan. In dit geval is dit L. Dit staat voor Carl Linnaeus.In 1753 beschreef hij Herniaria glabra in de publicatie Species Plantarum.

     

Meer

Zie ook de Nederlandse verklaring.

Bevruchting en verspreiding

Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.

De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.

Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.

Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.

  

Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.

UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.

De hele kleine bloemetjes van Kaal breukkruid zijn tweeslachtig (hermafrodiet). Hoewel ze klein en reukloos zijn en bevatten ze weinig honing, toch bezoeken kleine insecten bijv. mieren of vliegjes de bloemen en bewerken ze kruisbestuiving. Een dag na de eerste bloei bewegen zich de kelkslippen en helmknopjes naar binnen en worden ze tegen de stempels gedrukt, zodat spontane zelfbestuiving kan geschieden. De verspreiding van de plant gaat op 2 manieren. Kaal breukkuid is een echte tredplant. Dus de bevruchte zaden worden verder verspreid als mens of dier er over loopt. Ook heeft de wind enige invloed op de verspeiding.

Namen in andere talen

  • Frysk: Breukkrûd
  • English: Smooth rupturewort
  • Français: Herniaire glabre
  • Deutsch: Kahles Bruchkraut
  • Espanõl: ?
  • Italiano: Ernaria glabra
  • Svenska: Knytling
  • Norsk: Brokkurt
  • Dansk: Brudurt

verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam is Smooth rupturewort: Dit betekent "zacht breukkruid". Zacht staat gelijk aan kaal.Dus bladeren en stengel zonder of nauwelijks bezet met haren. Breuk duidt op het gebruik als medicijn o.a. bij botbreuken. Wort wordt over het algemeen in het Engels gebruikt voor een plant die geneeskrachtige werkingen heeft of waardevol is als voedsel.

Voor de verspreiding van Kaal breukkruid in Engeland zie deze kaart.

De Franse naam is Herniaire glabre. Dit is de Franse benaming voor de wetenschappelijke naam.

De Duitse naam is Kahles Bruchkraut. Dit betekent "kaal breukkruid".

De Spaanse naam is mij onbekend. Er zijn zo veel varianten de meest gebruikte naam niet ken.

In Spanje kent men minstens vier namen voor elke plant. De algemene volksnaam, de Catalaanse naam (Provincie in Noord+Oost Spanje tegen de Pyreneeën aan), de Gallische naam (provincie in Noord-West-Spanje) en de Baskische naam (provincie in West-Spanje tegen de Pyreneeën aan). Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Italiaanse naam is Erniaria glabra. Dit is de Italiaanse benaming voor de volledige wetenschappelijke naam.

Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. Er is een algemene volksnaam en ook nog een variatie of een volledige andere naam in een van de 17 provincies. Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Zweedse naam is Knytling. Dit betekent "bindend/knopend", wat weer duidt op het gebruik bij botbreuken of de vorm van de plant, een of meerdere knopen.

Voor de verspreiding van Kaal breukkruid in Zweden zie deze kaart.

De Noorse en Deense naam is min of meer gelijk,Brudurt/Brokkurt. Brud/Brok betekent "breuk". Ört/eurt/urt is de Scandinavische term voor "kruid".

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige, open plaatsen op 's zomers droge, matig voedselrijke zand- en grindgrond en andere steenachtige, zwak zure en verstoorde grond.

Groeiplaats
Waterkanten (zandige en grindrijke rivieroevers), rivierduinen, grasland (open plekken in de lage grasmat van droog, weinig bemest weiland langs de rivieren), bermen, dijken, langs spoorwegen (spoorwegterreinen), braakliggende grond met veel puin, mijnafvalstortplaatsen, muren, soms in heideterreinen en op akkers, tussen straatstenen, industrieterreinen, zeeduinen (binnenduinrand) en afgravingen (zandgroeven).

Verspreiding

Nederland
Vrij zeldzaam in het rivierengebied in het oosten, midden en zuiden en in stedelijke gebieden. Elders zeer zeldzaam.

Vlaanderen
Zeldzaam.

Wallonië
Plaatselijk vrij algemeen in Lotharingen.. Elders zeldzaam tot zeer zeldzaam.

Wereld
Europa, West-Azië en Noord-Afrika. Niet in een groot deel van Noordwest-Europa. In Groot-Brittannië vrijwel alleen in het zuidoosten.

Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Verspreiding Herniaria glabra

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten