Algemeen
De Gele maskerbloem is geen inheemse plant (hij komt hier niet van nature voor). Hij komt hij uit de Rocky mountains en is in 1814 in Schotland geïntroduceerd als sierplant. Vandaar uit heeft hij zich verder verspreid. De eerste melding van verwildering binnen Nederland dateert al uit 1836 uit Haarlem. De plant komt nu ook in het wild niet vaak voor maar als hij groeit is dat het liefst in een vochtig milieu. De Gele maskerbloem is de enige Maskerbloem-soort (Mimulus) die in het wild voor komt in Nederland. Hij bloeit in Juni tot en met September.
Verklaring Wetenschappelijke naam
Hoe komt een wetenschappelijke naam tot stand?
Een wetenschappelijke naam word niet zomaar gegeven. Iedereen (wetenschappers, floristen, liefhebbers etc.) moet tenslotte weten dat het over dezelfde plant gaat. Botanische nomenclatuur is de formele naamgeving van planten. Deze wordt geregeld door de International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (ICN of ICNafp), een wetboek dat de wetenschappelijke namen van algen, schimmels en planten regelt.
Deze heet zo sinds het Internationaal Botanisch Congres in Melbourne in 2011, dat tot de naamswijziging besloot. Tot die tijd heette dit wetboek de International Code of Botanical Nomenclature (ICBN). In 1905 heeft het Internationaal Botanisch Congres van Wenen besloten om de publicatie van de eerste druk van Species plantarum te kiezen als het beginpunt van de moderne nomenclatuur voor planten. Dat betekent dat alle namen van vóór dit werk van Linnaeus niet meetellen, ook als die namen de vorm van een tweedelige naam hebben. Overige informatie staat op deze Wiki-pagina.
De officiële wetenschappelijke naam is Mimulus guttatus Fisch. ex DC. of Erythranthe guttata
Mimulus komt van Mimus (Latijn) en betekent "acteur". De bloem heeft het uiterlijk van een masker die Romeinse acteurs gebruikten tijdens hun spel/klucht.
Erythranthe is afgeleid van het Griekse ἐρυθρός (" erythros ") dat "rood" betekent en ἄνθος (" anthos ") dat "bloem" betekent. De naam verwijst naat een andere soort Maskerbloem, de velrode Erythranthe cardinalis.
Guttatus komt van Gutta (Latijn) betekent "druppel/traan", i.v.m. vorm van de enkele vlekken op de bloem.
Meestal staat er achteraan de wetenschappelijke naam een afkorting. Dit is de afkorting van een wetenschapper/botanicus die deze plant deze plant heeft ontdekt/verzameld en tot details heeft beschreven. Soms staat er een tweede afkorting. Dan heeft een andere wetenschapper/botanist de plant nog beter beschreven en iets gewijzigd. De eerste naam komt dan tussen haakjes te staan. In dit geval is dit Fisch.
Fisch. staat voor Friedrich Ernst Ludwig Fischer (20 februari 1782 - 17 juni 1854). Hij was een Russische botanicus , geboren in Duitsland . Hij was directeur van de botanische tuin van Sint-Petersburg van 1823 tot 1850. In 1812 benoemt hij Mimulus guttatus als eerste in de publicatie Catalogue du Jardin des plantes de S.E.

ex, een afkorting bij een auteurcitatie die aangeeft (in de plantkunde) dat de eerste auteur het taxon heeft beschreven, maar de tweede auteur de eerste geldige formele beschrijving heeft gegeven.
DC. staat voor Augustin Pyramus de Candolle (4 februari 1778 – 9 september 1841) was een Zwitsers botanicus. Hij publiceerde o.a het derde deel van de Flore française (1803-1815) toevertrouwde. De "Principes élémentaires de botanique", die werd uitgegeven als de toelichting op zijn werk, bevatte de eerste weergave van classificatieprincipes waarbij hij, in tegenstelling tot de kunstmatige methodes van Carolus Linnaeus, een natuurlijke methode volgde. In 1813 beschreef hij de soort formeel als Mimulus guttatus in de publicatie Catalogus Plantarum Horti Botanici Monspeliensis.
Meer
Zie ook de Nederlandse verklaring.
Bevruchting en verspreiding
Hoe bestuiven insecten bloemen?
Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.
De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.
Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.
Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.
Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.
UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.
De bloemen van de Gele maskerbloem zijn tweeslachtig (hermafrodiet) en zelfbestuiving vindt daadwerkelijk plaats. Voor de rest word de bloem bestoven door insecten. Kruisbestuiving vind op een unieke, zoals hieronder beschreven, plaats. De verspreiding van zaden vindt aanvankelijk plaats door de wind zodra de bevruchte zaden op de grond vallen. Ook worden ze verspreid door insecten zoals mieren. Vegetatieve vermeerdering via de wortelstok (rhizomen) is ook aan de orde. Maar de plant verspreidt zich voornamelijk door middel van zaden, die drijvend op het water of door dieren verspreid kunnen worden. Verspreiding door drijvende losse stengelfragmenten, die na aanspoelen weer gaan wortelen, komt echter ook voor.
Op de site van waarnemingen staat het precieze verhaal over de bestuiving 'De inrichting van de bloem met het oog op de bestuiving is zeer eigenaardig. Onder de bovenlip ligt de 2-lobbige stempel en daarachter bevinden zich de 2 paren helmknopjes. De onderste lob van de stempel is prikkelbaar, zij klapt bij aanraking naar boven tegen de bovenste lob, maar gaat 5 minuten later weer neer. Ieder helmknopje heeft de vorm van een bus, die door een schotje in 2 hokjes verdeeld is en door een dekseltje afgesloten. Alleen die insecten, die zo groot zijn, dat zij bij het inkruipen in de bloem de stempel aanraken, zijn ook in staat de dekseltjes, door er tegen aan te strijken, te heffen, waarbij er stuifmeel uit die hokjes valt. Bij het binnenkomen van de bloem heeft het insect eerst zijn stuifmeel afgestroopt tegen de onderste stempellob. Deze slaat nu dadelijk naar boven, waardoor dat stuifmeel gebracht wordt op die plaats van de stempel, waar het zich verder kan ontwikkelen. Intussen is de insectentong verder in de bloemkroon naar binnen gegaan en ontvangt nieuw stuifmeel uit de hokjes. Bij het terugtrekken van de tong komt dit natuurlijk niet op de nu rechtopstaande stempellobben'.
Namen in andere talen
- English: Monkeyflower
- Français: Mimule tacheté
- Deutsch: Gelbe Gauklerblume
- Espanõl: ?
- Italiano: Mimolo giallo
- Svenska: Gyckelblomma
- Norsk: Gjøglarblom
- Dansk: Åben Abeblomst
Verklaring buitenlandse namen
De Engelse naam is Yellow monkeyflower: Dit betekent "apenbloem". De naam heeft de bloem te danken aan het feit dat hij op het gezicht van een aap zou lijken (met heel veel fantasie!).
Voor de verspreiding van de Gele maskerbloem in Engeland zie deze kaart.
De Franse naam is Mimule tacheté: Dit betekent "gevlekte mimilus". Van alle soorten Mimilus (ongeveer 150) is dit de gevlekte.
De Duitse naam is Gelbe Gauklerblume Dit betekent "gele bedrieger". Dit is de letterlijke vertaling. Ik heb het nergens kunnen vinden maar een bedrieger kan iemand met een masker op (net zoals de Nederlandse naam) zijn. Meestal wordt de Duitse naam vertaald met "gele apenbloem".
Voor de verspreiding van Gele maskerbloem in Duitsland zie deze kaart.
De Spaanse naam is mij onbekend. Volgens mij komt deze plant (nog) niet voor in Spanje.
De Italiaanse naam is Mimolo giallo. Mimulo is de Italiaanse benaming voor het eerste gedeelte van de wetenschappelijke naam. Giallo betekent geel, de kleur van de bloem.
Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. Er is een algemene volksnaam en ook nog een variatie of een volledige andere naam in een van de 17 provincies. Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.
De Zweedse naam is Gyckelblomma. Dit betekent "bloem van de bedrog/pret/humor". Gyckel komt van Gycla dat "bedrog/tovernarij" betekent. De mogelijke verklaring staat bij de Duitse naam.
Deze plant komt niet of nauwelijks voor in Zweden.
De Noorse naam is Gjøglarblom. Dit betekent ongeveer het zelfde als de Zweedse naam, "bloem van de nar".
De Deense naam is Åben Abeblomst. Dit betekent "open aapbloem". Echt zeker weten die ik het niet. Maar waarschijnlijk zecht het woord "open" iets over de invlieg opening voor insecten.
Ecologie & Verspreiding
Ecologie
Bodem
Zonnige of soms licht beschaduwde plaatsen op vochtige tot natte, voedselrijke grond.
Groeiplaats
Waterkanten (langs sloten, vijvers en rivieren), moerassen en in krimpscheuren van droogvallende uiterwaarden.
Verspreiding
Nederland
Zeer zeldzaam ingeburgerd. Voornamelijk in het rivierengebied van Midden-Nederland.
Vlaanderen
Zeer zeldzaam ingeburgerd.
Wallonië
Zeer zeldzaam in de zuidelijke Ardennen.
Wereld
Oorspronkelijk uit westelijk Noord-Amerika (Rocky Mountains). Gele maskerbloem werd In 1814 geïntroduceerd in Schotland als sierplant en verwilderde vervolgens in delen van Europa. Ingeburgerd in West- en Midden-Europa.
Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL
Verspreiding Mimulus guttatus

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten