Orobanche minor (foto Dick Kerkhof)

Algemeen

De planten uit de Bremraapfamilie zijn een van de weinige planten in Nederland die parasiteert op diverse specifieke soorten andere planten. Hij dood deze niet maar maakt gebruik van de voedingsstoffen waar de Bremraap dan weer van leeft  Met hun wortels onttrekken ze water en opgeloste stoffen aan de wortels van andere planten, maar de planten zijn zelf ook in staat tot fotosynthese. Alleen diverse soorten Ratelaar en Ogentroost doen dit ook. Al deze planten zijn een halfparasiet.

Er komen in minstens 8 soorten Bremraap (Orobanche) in het wild voor in Nederland:

  • Bitterkruid bremraap (Orobanche picridis) - zeldzaam
  • Blauwe bremraap (Orobanche purpurea) - zeldzaam
  • Distelbremraap (Orobanche reticulata) - zeer zeldzaam
  • Grote bremraap (Orobanche rapum-genistae) - zeer zeldzaam
  • Klavervreter (Orobanche minor) - zeldzaam
  • Klimopbremraap (Orobanche hederae) - zeldzaam
  • Walstrobremraap (Orobanche caryophyllacea) - zeldzaam
  • Tijmbremraap (Orobanche alba) - komt niet meer voor in Nederland

Verklaring Wetenschappelijke naam

Een wetenschappelijke naam word niet zomaar gegeven. Iedereen (wetenschappers, floristen, liefhebbers etc.) moet tenslotte weten dat het over dezelfde plant gaat. Botanische nomenclatuur is de formele naamgeving van planten. Deze wordt geregeld door de International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (ICN of ICNafp), een wetboek dat de wetenschappelijke namen van algen, schimmels en planten regelt.

Deze heet zo sinds het Internationaal Botanisch Congres in Melbourne in 2011, dat tot de naamswijziging besloot. Tot die tijd heette dit wetboek de International Code of Botanical Nomenclature (ICBN). In 1905 heeft het Internationaal Botanisch Congres van Wenen besloten om de publicatie van de eerste druk van Species plantarum te kiezen als het beginpunt van de moderne nomenclatuur voor planten. Dat betekent dat alle namen van vóór dit werk van Linnaeus niet meetellen, ook als die namen de vorm van een tweedelige naam hebben. Overige informatie staat op deze Wiki-pagina.

De officiële wetenschappelijke naam is Orobanche minor Sm.

De naam Orobanche afgeleid van het Orobos (Grieks) en betekent "erwt" en Agchein (Grieks) wat "wurgen" betekent. Deze plant parasiteert op een andere planten. Vaak op planten van de familie van de erwt (fabacea), vandaar deze naam. Dat wil zeggen, hij heeft geen chlorofyl en kan dus niet leven zonder een andere plant te "wurgen" (er op parasiteren) zoals op bijv. de onderstaande lijst.

Meestal staat er achteraan de wetenschappelijke naam een afkorting. Dit is de afkorting van een wetenschapper/botanicus die deze plant deze plant heeft ontdekt/verzameld en tot details heeft beschreven. Soms staat er een tweede afkorting. Dan heeft een andere wetenschapper/botanist de plant nog beter  beschreven en iets gewijzigd. De eerste naam komt dan tussen haakjes te staan. In dit geval is dit Sm.

Dit staat voor James Edward Smith  (2 december 1759 - 17 maart 1828) was een Engels botanicus. In 1784 kocht hij bibliotheek, herbarium en manuscripten van Carolus Linnaeus van diens weduwe. Smith werd een fellow van de Royal Society en samen met Joseph Banks richtte Smith in 1788 de Linnean Society op. Hij werd verkozen als eerste voorzitter ervan en bleef die functie uitoefenen tot aan zijn dood. In 1797 beschreef hij Orobanche minor in de publicatie English Botany.

b     

Meer

Zie ook de Nederlandse verklaring

Bevruchting en verspreiding

Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.

De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.

Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.

Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.

  

Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.

UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.

De bloemen van Klavervreter zijn tweeslachtig (hermafrodiet). Maar of zelfbestuiving voorkomt is mij niet bekend. Bremraap-soorten planten zich voort door bestuiving door insecten, welke is mij onbekend. Na bestuiving en bevruchting door bezoekende insecten ontwikkelt het bovenstandig vruchtbeginsel zich tot een doosvrucht, die veel stoffijne zaden bevat. Bremrapen produceren zeer veel zaad, wat de kleine kans compenseert dat een zaadje boven de wortel van een gastplant ontkiemt. De 0,3-0,5 mm kleine zaden worden door de wind verspreid. Één gram zaad zou 100.000 zaadjes bevatten. Een plant kan meer dan 300.000 zaden voortbrengen. Deze doosvrucht gaat bij rijpheid aan onderkant met twee kleppen open en blijft aan de bovenkant gesloten door de aanwezigheid van de resten van de stijl en stempels. de wind waait de zaden uit deze 'kooi' weg. Wind is dus een belangrijke verspreidingsmethode voor de ragfijne zaden. Zodra het zaad op de grond belanden verspreiden insecten, waar onder andere mieren, ze verder.

Namen in andere talen

  • Frysk: Klaverfretter
  • English: Common broomrape
  • Français: Orobanche mineure
  • Deutsch: Kleine Sommerwurz
  • Espanõl: ?
  • Italiano: Succiamele minore
  • Svenska: Klöversnyltrot
  • Norsk: Kløversnylterot
  • Dansk: Kløver-gyvelkvæler

Verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam is Common broomrape. Common betekent "gewoon". Of deze soort zo gewoon is in Engeland is weet ik niet maar het lijkt er wel op. Meestal dient het woord Common ter onderscheid van andere soorten. De naam Bremraap is afkomstig van de Grote bremraap. Hij parasiteert op Circium en verschillende Carduudsoorten. Omdat deze planten geen chlorofyl hebben, zijn ze voor hun voedingsstoffen geheel afhankelijk van andere planten, en parasiteert daarom op andere planten. Als de Grote bremraap kiemt dringt ze in een wortel van de Brem. Er ontstaat dan een onderaardse knol waaruit na verloop van tijd één of meer stengels naar buiten breken. Deze knol word/werd ook raap genoemd.

Voor de verspreiding van Orobanche minor in Engeland zie deze kaart

De Franse naam is Orobanche mineure. Dit is de Franse benaming van de volledige wetenschappelijke naam.

De Duitse naam is Kleine Sommerwurz. Kleine betekent natuurlijk  "kleine", net zoals het tweede gedeelte van de wetenschappelijke naam. Alle Bremraap-soorten (Orobanche) heten in Duitsland Sommerwurz. Dit betekent letterlijk "zomerwortel". Dus een plant die parasiteert m.b.v. de wortel en bloeit in het begin van de zomer. 

De Spaanse naam is mij onbekend. Het aantal varianten is zo groot dat ik de meest gebruikte naam niet ken.

In Spanje kent men minstens vier namen voor elke plant. De algemene volksnaam, de Catalaanse naam (Provincie in Noord+Oost Spanje tegen de Pyreneeën aan), de Gallische naam (provincie in Noord-West-Spanje) en de Baskische naam (provincie in West-Spanje tegen de Pyreneeën aan). Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Italiaanse naam is Succiamele minore. Alle soorten Bremraap heten in Italië Succiamele. Dit woord bestaat uit twee delen. Succia komt van Succhiare dat "zuigen" betekent. De sappen worden als het ware omhoog gezogen (parasiteren op). Mele betekent "appel". Waarom is mij nog niet bekend. Minore betekent "kleinere" omdat dit een kleinere Bremraapsoort is. 

Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. Er is een algemene volksnaam en ook nog een variatie of een volledige andere naam in een van de 17 provincies. Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Zweedse en Noorse naam is nagenoeg gelijk, Klöversnyltrot/Kløversnylterot. Snylterot bestaat uit twee delen. Klöver betekent natuurlijk "klaver", de plant waarop hij meestal parasiteert. Snylte betekent "parasiet/klaploper" en Rot betekent "wortel".

De Deense naam is Kløver-gyvelkvæler. Klöver betekent natuurlijk "klaver", de plant waarop hij meestal parasiteert. Gyvelkvæler bestaat uit twee delen. Gyvel betekent "brem" en Kvæler komt van kvæle en betekent "wurgen/stikken".

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige plaatsen op matig droge tot meestal vochtige, matig voedselrijke, kalkhoudende grond (meestal op klei, soms op leem of mergel). De plant woekert het meest op Rode klaver, maar ook op andere vlinderbloemige planten, zeer zelden op o.a. Gewoon duizendblad en Echt bitterkruid.

Groeiplaats
Rivierdijken, bermen, grasland (vochtig, licht bemest grasland en kalkrijke hellingen), akkers (klavervelden) en langs spoorwegen (spoorwegterreinen).

Verspreiding

Nederland
Vrij zeldzaam in Zeeland en enkele aangrenzende gebieden, zeldzaam in Zuid-Limburg en zeer zeldzaam in het rivierengebied en aangrenzende gebieden.

Vlaanderen
Zeer zeldzaam. Het meest in de Polders.

Wallonië
Zeer zeldzaam.

Wereld
Oorspronkelijk in Zuidwest-Azië, Noord-Afrika en Zuid-Europa. Als cultuurvolger verspreid naar Midden- en West-Europa (noordelijk tot in Zuid-Zweden), Noord-Amerika, oostelijk Afrika, Australië en Nieuw-Zeeland.

Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Verspreiding

Verspreiding Orobanche minor

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten