Potentilla-neumanniana-020405


Algemeen

Wat meteen opvalt is dat Voorjaarsganzerik helemaal niet zo algemeen is. De voorkeur van de plant gaat toch uit naar een zanderige/kalkhoudende grond en die is niet veel aanwezig in Nederland. Doordat deze Ganzerik in de zon in het droge zand staat moet er vocht vastgehouden worden. Dit gebeurt door de beharing op de stengels en bladeren. De naam zegt het al, Voorjaarsganzerik bloeit al in Maart tot en met Juni.

Er komen minstens 13 soorten Ganzerik (Potentilla) in het wild voor in Nederland:

Verklaring wetenschappelijke naam

De officiële wetenschappelijke naam is Potentilla verna Maly

Potentilla komt van Potens (Latijn) en betekent "krachtig". Dit vanwege de geneeskrachtige werking.

Er zijn twee verklaringen voor Verna:

  1. Verna komt van Ver (Latijn) en betekent "lente" wat duidt op de vroege bloei.
  2. Verna (Latijn) en betekend "inheems". De plant komt hier oorspronkelijk vandaan.

De naam Tabernaemontanus werd in 1891 door Paul Friedrich August Ascherson ( (Berlijn, 4 juni 1834 - Berlijn, 6 maart 1913, hij was een Duits botanicus en entomoloog.) gepubliceerd. Jacobus Theodorus Tabernaemontanus, eigenlijk Jakob Dietrich, was een Duits arts, apotheker en botanicus, hoogleraar in de geneeskunde en de botanie. De naam Tabernaemontanus, die hij zichzelf later gaf, is afgeleid van de gelatiniseerde vorm van de plaatsnaam Bergzabern: Tabernae montanae.

Meestal staat er achteraan de wetenschappelijke naam een afkorting. Dit is de afkorting van een wetenschapper/botanicus die deze plant deze plant heeft ontdekt/verzameld en tot details heeft beschreven. Soms staat er een tweede afkorting. Dan heeft een andere wetenschapper/botanist de plant nog beter  beschreven en iets gewijzigd. De eerste naam komt dan tussen haakjes te staan. In dit geval is dit Maly Dit staat voor Josef Karl Maly (ook Joseph Karl Maly, Joseph Carl Maly) (1797-1866). Hij was een arts-botanicus die nauw verbonden was met de stad Graz, Oostenrijk. Hij publiceerde meerdere werken over Oostenrijkse flora, met een bijzondere focus op medicinale en economische plantkunde. Alhoewel het mij onbekend is of hij degene was die deze soort beschreef.

Namen in andere talen

  • English: Spring Cinquefoil
  • Français: Potentilla tabernaemontani
  • Deutsch: Frühlings-Fingerkraut
  • Espanõl: ?
  • Italiano: Cinquefoglia di Tabernemontano
  • Svenska: Småfingerört
  • Norsk: Småmure
  • Dansk: Vår-Potentil

Verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam is Spring Cinquefoil Dit betekent "voorjaarsganzerik". Veel leden van de Potentilla-familie (Ganzeriken) heten in Engeland Cinquefoil. Cinque komt van het Latijnse Quinct en betekent "vijf". Foil betekent "blad". Alhoewel Vijfvingerkruid soms kruist met andere Ganzeriken en dan een extra kroonblad vormt. Het aantal "vingers" wil soms ook wel eens wisselenen, zoals bij deze plant.

De Franse naam is Potentilla tabernaemontani. Potentilla is de Franse benaming voor de tweede volledige  wetenschappelijke naam.

De Duitse naam is Frühlings-Fingerkraut. Dit betekent "voorjaars vingerkruid".

De Spaanse naam is mij onbekend.

In Spanje kent men minstens vier namen voor elke plant. De algemene volksnaam, de Catalaanse naam (Provincie in Noord+Oost Spanje tegen de Pyreneeën aan), de Gallische naam (provincie in Noord-West-Spanje) en de Baskische naam (provincie in West-Spanje tegen de Pyreneeën aan). Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Italiaanse naam is Cinquefoglia di Tabernemontano. Dit betekent "vijfvingerkruid van Tabernemontano", dus de volledige wetenschappelijke naam.

Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. Er is een algemene volksnaam en ook nog een variatie of een volledige andere naam in een van de 17 provincies. Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Zweedse en Noorse naam is min of meer gelijk, Småfingerört/Småmure. Dit betekent "klein vingerkruid/kleine mure. Ört/eurt/urt is de Scandinavische term voor "kruid". Het woord Mure is mij onbekend. De plant is inderdaad niet groot vergeleken andere soorten Potentilla. Maar het is slechts één van de kenmerken.

De Deense naam is Vår-Potentil. Vår betekent "lente" dus voorjaar. Potentil is de Deense benaming voor het eerste gedeelte van de wetenschappelijke naam.

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige plaatsen op droge, voedselarme tot matig voedselarme, zwak zure tot meestal kalkrijke, vaak humusarme grond (zand, mergel en stenige plaatsen).

Groeiplaats
Rotshellingen, kalkrotsen, mijnsteenbergen, zeeduinen (grazige duinbermen, duingrasland en binnenduinweiland), grasland (kalkgrasland en laag blijvend grasland), bermen (bermhellingen in de rivierdalen), rivierduinen en rivierdijken (op steile randjes).

Verspreiding

Nederland
Zeldzaam in Zuid-Limburg, in de rivierdalen en in de duinen tussen Bergen en Goeree. Elders zeer zeldzaam.

Vlaanderen
Zeer zeldzaam. Het meest in de duinen, in Zuid-Limburg, in de Maasvallei en in de Voerstreek.

Wallonië
Vrij algemeen in het Maasgebied en in Lotharingen (de zuidelijke Ardennen). Elders zeer zeldzaam.

Wereld
Gematigde streken in Europa, behalve in de meeste randgebieden. Van Midden-Spanje tot in Zuid-Schotland, Zuid-Scandinavië, Roemenië en Midden-Italië.

Meer

Zie ook de Nederlandse verklaring

Verspreiding Potentilla verna/Potentilla tabernaemontani

Verspreiding Voorjaarganzerik

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten