Algemeen
Als je goed kijkt naar het Floron verspreidingskaartje kijkt kan je een aantal conclusies trekken. Je ziet bijvoorbeeld een aantal grotere concentraties. Dat komt omdat Gevlekt longkruid van origine een echte Stinzenplanten is. Dus de blauwe vierkantjes in o.a het Noorden van het land zijn stinsenconcentraties. Friesland was zo'n belangrijk stinsenmilieu. Rembert Dodoens schreef al in zijn Kruidboek in 1554 "Dit cruyt wast in vochtighe donckere plaetsen/ ende wordt schier in alle hoven gepland".

Maar de plant verwilderd gemakkelijk, vandaar de verspreiding van de rode stippen. De concentratie in zuid-Limburg is te verklaren doordat de plant graag groeit in kalkrijke bossen, zuid-Limburg dus. Het wordt dan ook gezien als de enige echte wilde populatie van deze plant. Het is ook een geliefde tuinplant Dus het aantal gele rondjes is ook groot.
Een interessant stukje over de bloemen staat op de Duitse Wikipagina 'Ze zijn aanvankelijk roodpaars en later violetblauw. Ze hebben een hoge UV-reflectie . De bloemkroon blijft ongeveer zes tot acht dagen intact, waarna de kleurverandering na drie tot vier dagen optreedt. De bestuivers – aanvankelijk voornamelijk de langtongige wilde bijensoort de Gewone sachembij, later een andere soort uit hetzelfde geslacht – geven de voorkeur aan de jonge rode bloemen, die meer nectar bevatten dan de blauwe. De nectar wordt beschermd door een franje van haartjes op de relatief kleine keelschubben bij de ingang van de bloembuis en is, vanwege de ongeveer 1 centimeter lange bloembuis, alleen toegankelijk voor verwante langtongige bijen en vlinders.'.
Heel soms wordt er een Longkruid waargenomen zonder die kenmerkende stippen op het stengelblad. Heel verrassend! heet dit Ongevlekt longkruid (Pulmonaria obscura). Samen met het nog zeldzamere Smal longkruid (Pulmonaria montana) zijn dit de enige 3 soorten Longkruid (Pulmonaria) die in het wild voorkomen. En zoals bekend bloeien stinzenplanten vroeg. Dus Gevlekt longkruid bloeit dan ook in Maart, April en Mei.
Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.
Verklaring Wetenschappelijke naam
Hoe komt een wetenschappelijke naam tot stand?
Een wetenschappelijke naam word niet zomaar gegeven. Iedereen (wetenschappers, floristen, liefhebbers etc.) moet tenslotte weten dat het over dezelfde plant gaat. Botanische nomenclatuur is de formele naamgeving van planten. Deze wordt geregeld door de International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (ICN of ICNafp), een wetboek dat de wetenschappelijke namen van algen, schimmels en planten regelt.
Deze heet zo sinds het Internationaal Botanisch Congres in Melbourne in 2011, dat tot de naamswijziging besloot. Tot die tijd heette dit wetboek de International Code of Botanical Nomenclature (ICBN). In 1905 heeft het Internationaal Botanisch Congres van Wenen besloten om de publicatie van de eerste druk van Species plantarum te kiezen als het beginpunt van de moderne nomenclatuur voor planten. Dat betekent dat alle namen van vóór dit werk van Linnaeus niet meetellen, ook als die namen de vorm van een tweedelige naam hebben. Overige informatie staat op deze Wiki-pagina.
De officiële wetenschappelijke naam is Pulmonaria officinalis L.
Pulmonaria komt van Pulmo (Latijn) en betekent "long". Het plantje werd gebruikt bij longziektes. Men dacht dat de vlekken op de bladeren op longvlekken leken. Deze geneesleer heet Signatuurleer. De vlekken ontbreken heel soms. Dan zou het het de zeer zeldzame soort Ongevlekt longkruid (Pulmonaria obscura) kunnen zijn.
Toen Linnaeus het binomiale nomenclatuursysteem, de wetenschappelijke naam bestaande uit de geslachtsnaam en de soortnaam (bijv. Taraxacum officinale), uitvond, gaf hij de specifieke naam Officinalis aan tientallen kruiden en planten waarvan het medische gebruik in voorgaande millennia was vastgesteld. In de 1735 (1e editie) van zijn Systema Naturae erkende hij de historische tradities van genezing door tientallen planten te benoemen met de soortaanduiding Officinalis/Officinale, als algemene kwalificatie. Letterlijk betekent dit dus "van de officina". Het belichaamde de soortnaam Officinalis/Officinale, dus de geschiedenis van vele eeuwen van medicinaal gebruik en gezondheidskennis.
De officina was het gebouw, meestal een bijgebouw, in middeleeuwse kloosters waar medische monniken medicijnen en farmaceutische preparaten bereidden om zieken te genezen. Daarin werden gedroogde extracten, infusies, afkooksels, tincturen en destillaten bereid. Vaak was de officina verbonden aan de geneeskrachtige of kruidentuinen, ook ingesloten binnen het kloostergebied.
Meestal staat er achteraan de wetenschappelijke naam een afkorting. Dit is de afkorting van een wetenschapper/botanicus die deze plant deze plant heeft ontdekt/verzameld en tot details heeft beschreven. Soms staat er een tweede afkorting. Dan heeft een andere wetenschapper/botanist de plant nog beter beschreven en iets gewijzigd. De eerste naam komt dan tussen haakjes te staan. In dit geval is dit L. Dit staat voor Carl Linnaeus. In 1753 beschreef hij Pulmonaria officinalis in de publicatie Species Plantarum.



Meer
Zie ook de wetenschappelijke verklaring.
Bevruchting en verspreiding
Hoe bestuiven insecten bloemen?
Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.
De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.
Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.
Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.
Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.
UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.
Op de site van waarnemingen.nl staat het volgende, zeer uitgebreide, verhaal hoe bevruchting en verspreiding bij Gevlekt longkruid in z'n werk gaat;
Het vrijwel altijd wit gevlekt zijn van de bladen wordt veroorzaakt door holle ruimten in het bladparenchym en deze bevinden zich daar, waar de meeste huidmondjes zitten. Daardoor wordt de verdamping van vocht sterk bevorderd, hetgeen vooral wenselijk is voor planten, die op een vochtige, beschaduwde bodem groeien.
De bloemen zijn eerst roze, dan meer violet en ten slotte blauw. Die verkleuring doet de gehele bloeiwijze, die uit jongere en oudere bloemen bestaat, meer opvallen en schijnt ook betekenis te hebben om de verschillende bestuivers te lokken. De blauwe kleur immers is voor insecten een sterker opvallende kleur dan roze, maar omdat de nectarafscheiding ophoudt, zodra de bloemen een blauwe kleur hebben gekregen, zullen de geregelde bezoekers zich, ondanks de minder opvallende kleur, tot de roze bloemen beperken. Zo bezoekt de Gewone sachembij Anthophora plumipes , een solitaire bij met lange tong, geregeld de roze bloemen, terwijl verschillende Hommels Bombus - en Mestelbijen Osmia , die niet geregeld bezoeken komen brengen, meer naar de blauwe bloemen trekken.
Omdat de bloemen gedurende het grootste deel van de bloeitijd hangen, is het stuifmeel tegen regen beschut, terwijl ook zelfs, als zij rechtopstaan, de ring van haren tot beschutting dient. De nectar wordt aan de onderlaag van het vruchtbeginsel afgescheiden en in het onderste deel van de kroonbuis bewaard. De bloemkroon is aan de top enigszins verwijd, zodat insecten de kop enige mm in het bovenste deel van de bloemkroon kunnen steken en daardoor is een tong van 8 mm lengte voldoende om de nectar te bereiken.
De bloemen zijn heterostyl en wel dimorf en tevens homogaam. In de kortstijlige bloemen staan de meeldraden aan de ingang van de 10-12 mm lange kroonbuis en de stempel reikt slechts tot in het midden daarvan; in de langstijlige staat de stempel aan de ingang van de bloem, terwijl de meeldraden in het midden van de kroonbuis zitten. Wat de grootte van de stuifmeelkorrels betreft, geldt hetzelfde als bij Sleutelbloem Primula daarover is meegedeeld. De bezoekende insecten raken met de kop of met de tong de in de ingang van de bloem staande helmknopjes of stempels en ongeveer met het midden van de tong de in het midden van de buis staande organen aan en bewerken daarbij, bij afwisselend bezoek van lang- en kortstijlige vormen, kruisbestuiving. Het is gebleken, dat alleen kruisbestuiving van lang- en kortstijlige vormen en omgekeerd leidt tot bevruchting.
Heterostyl wil zeggen dat de meeldraden op de vergroeide kroonbladen zijn ingeplant, hetzij wat hoger op de kroon, hetzij wat lager. Er is een vierhokkig vruchtbeginsel met óf een korte stijl, óf een lange stijl met stempel. Is er een korte stijl dan zitten de meeldraden hoger, is er een lange stijl, dan zitten de meeldraden lager. Daardoor wordt zelfbestuiving voorkomen.
Dimof en homogaan wil zeggen Mannelijke en vrouwelijke bloemen of tweeslachtige bloemen (hermafrodiet). De bevruchte zaden hebben een mierenbroodje zodat mieren ook voor verspreiding zorgen.
Namen in andere talen
- Frysk: Longkrûd
- English: Common Lungwort
- Français: Pulmonaire officinale
- Deutsch: Geflecktes Lungenkraut
- Espanõl: ?
- Italiano: Polmonaria maggiore
- Svenska: Fläckbladig lungört, Skånsk lungört, Vitfläckig lungört
- Norsk: Lækjelungeurt
- Dansk: Hvidplettet Lungeurt
verklaring Buitenlandse namen
Er zijn twee Engelse namen:
- Common Lungwort: Common betekent "gewoon". Lungwort betekent eigenlijk "longwort". Wort wordt over het algemeen in het Engels gebruikt voor een plant die geneeskrachtige werkingen heeft of waardevol is als voedsel. In dit geval werd Longkruid volgens de Signatuurleer gezien als plant voor de genezing van longziektes. Er zijn meer dan 10 ondersoorten voor deze plant vandaar het woordje Gewoon.
Voor de verspreiding van Gevlekt longkruid in Engeland zie deze kaart.
De Franse naam is Pulmonaire officinale. Dit is de Franse benaming voor de volledige wetenschappelijke naam.
De Duitse naam is Geflecktes Lungenkraut. Dit betekent "gevlekt longkruid", de Nederlandse naam.
Voor de verspreiding van Gevlekt longkruid in Duitsland zie deze kaart.
De Spaanse naam is mij onbekend. Wel komt de cultuur/tuin variant Smalbladig longkruid (Pulmonaria longifolia)
De Italiaanse naam is Polmonaria maggiore. Polmonaria is de Italiaanse benaming voor het eerste gedeelte van de wetenschappelijke naam. Maggiore betekent "grotere". Dit is ter onderscheid want in Italië is nog een ondersoort, Pulmonaria officinalis subsp. marzolae G. Astuti (Pulmonaria del Monte Marzola).
Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. Er is een algemene volksnaam en ook nog een variatie of een volledige andere naam in een van de 17 provincies. Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.
Er zijn drie Zweedse namen:
- Fläckbladig lungört: Dit betekent "gevlektbladig longkruid", net zoals de Nederlandse naam.
- Skånsk lungört: Deze plant is voor het eerst tijdens een excursie 16 mei in 1894 gevonden in de Zweedse provincie Skåne en is toen "Skånes longkruid" gedoopt.
- Vitfläckig lungört: Dit betekent "wit gevlekt longkruid".
Voor de verspreiding van Gevlekt longkruid in Zweden zie deze kaart.
De Noorse naam is Lækjelungeurt.Lækje komt van Lækjar en betekent "dokter/arts". Lungeurt betekent "longkruid", dus een medische benadrukking van deze plant.
De Deense naam is Hvidplettet Lungeurt. Dit beteknt "wit gevlekt longkruid".
Meer
Zie ook de Nederlandse verklaring.
Verspreiding Pulmonaria officinalis

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten