Sedum rupestre3


Algemeen

Tripmadam is een vetkruid dat veelvuldig als een tuinplant wordt aangeboden (er zijn veel variaties) en zo verwildert en op onverwachte plekken wordt gevonden. De wilde variant staat te boek als een vrij zeldzame soort en hij staat op de Rode lijst als kwetsbaar.

Er komen minstens 5 soorten Vetkruiden (Sedum) in het wild voor in Nederland:

Tripmadam bloeit in Juni en Juli.

Verklaring wetenschappelijke naam

De officiële wetenschappelijke naam is Sedum rupestre L.

Er zijn twee verklaringen voor Sedum:

  1. Sedum komt van Sedere (Latijn) en betekent "zittend". Dit omdat planten van deze soort schijnbaar los "zitten" op daken of rotsen.
  2. Sedum komt van Sedare (Latijn) en betekent "pijnstillen". Deze vetplant was door zijn veelvuldige sappen verkoelend en pijnstillend bij wonden.

Rupestre komt van Rupestris (Latijn) en betekent "tot kliffen/rotsen behorend. De voorkeursplaats van deze plant.

Reflexum (Latijn) betekent "ombuigen". Dit heeft te maken met het feit dat de bloeistengels voor de bloei zijn omgebogen.

Meestal staat er achteraan de wetenschappelijke naam een afkorting. Dit is de afkorting van een wetenschapper/botanicus die deze plant deze plant heeft ontdekt/verzameld en tot details heeft beschreven. Soms staat er een tweede afkorting. Dan heeft een andere wetenschapper/botanist de plant nog beter  beschreven en iets gewijzigd. De eerste naam komt dan tussen haakjes te staan. In dit geval is dit L. Dit staat voor Carl Linnaeus.

Namen in andere talen

  • English: Reflexed Stonecrop
  • Français: Orpin réfléchi
  • Deutsch: Tripmadam
  • Espanõl: ?
  • Italiano: Borracina rupestre
  • Svenska: Stor fetknopp
  • Norsk: Broddbergknapp
  • Dansk: Bjergstenurt

verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam is Reflexed Stonecrop. Dit is een combinatie van het tweede gedeelte van de wetenschappelijke naam en het woord Stonecrop dat letterlijk "steengewas" betekent. Stonecrops (Vetkruiden) zijn in staat om op min of meer kale stenen ondergronden te groeien. Door de dikke bladeren van de plant kunnen ze prima water vasthouden om zo aan genoeg voedingsstoffen te komen. De huidmondjes in de bladeren zijn zoals bij veel vetkruiden alleen 's nachts geopend om gedurende de hete en droge dag verlies van vocht te minimaliseren.

Voor de verspreiding van Sedum rupestre/reflexum in Engeland zie deze kaart.

De Franse naam is Orpin réfléchi. Orpin is afgeleid van Orpiment of Auripigmentum. Aurus (Latijn) betekent "goud" en Pigmentum (Latijn) betekent "kleurstof", vanwege de gouden glans van het mineraal arseen sulfide. Als gele verfstof was het ook bekend onder de naam Operment. Meestal is een Sedum geel van kleur vandaar deze (algemene) naam. Réfléchi is de Franse benaming voor het tweede gedeelte van de wetenschappelijke naam.

De Duitse naam is Tripmadam. Dit is de Duitse vertaling van de Nederlandse naam.

De Spaanse naam is mij onbekend.

In Spanje kent men minstens vier namen voor elke plant. De algemene volksnaam, de Catalaanse naam (Provincie in Noord+Oost Spanje tegen de Pyreneeën aan), de Gallische naam (provincie in Noord-West-Spanje) en de Baskische naam (provincie in West-Spanje tegen de Pyreneeën aan). Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Italiaanse naam is Sedo rupestre. Dit is de Italiaanse benaming voor de wetenschappelijke naam.

Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. Er is een algemene volksnaam en ook nog een variatie of een volledige andere naam in een van de 17 provincies. Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Zweedse naam is Stor fetknopp. Dit betekent "grote vetknop". Tripmadam kan aanzienlijk groter worden dan Muurpeper (Sedum acre). Met de Vetknop wordt de bloemknop bedoeld, voordat deze gaat bloeien.

Voor de verspreiding van Sedum rupestre/reflexum in Zweden zie deze kaart.

De Noorse naam is Broddbergknapp. Dit betekent letterlijk "steek berg knop". Het woord Steek is mij nog onbekend. Rembert Dodoens noemde Tripmadam al 'triquemadame'. Deze naam komt het dichtst in de buurt van "steek". Het is namelijk te vertalen als Prikmadam. Met Berg wordt weer de stenen ondergrond bedoeld wat de voorkeurs plaats is van de plant. De uitleg voor Knop staat bij de Zweedse naam.

De Deense naam is Bjergstenurt. Bjerg betekent natuurlijk "berg". Sten betekent "steen" en Ört/eurt/urt is de Scandinavische term voor "kruid", dus "berg steenkruid".

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige, open plaatsen op droge, voedselarme, vrij kalkarme, neutrale tot zwak zure zandgrond en stenige plaatsen.

Groeiplaats
Rivierduinen, rivierdijken (o.a. langs de Maas en zandige dijken), zeeduinen (duingrasland nabij bebouwing), rotsen (rotsspleten), muren, grasland, (droog, neutraal grasland en stroomdalgrasland), langs stenige voetpaden, bermen (zandige plaatsen), daken, stadswallen en in spleten van basaltglooiingen.

Verspreiding

Nederland
Zeldzaam in het rivierengebied en bij de Overijsselse Vecht en de Dinkel en zeer zeldzaam in Zuid-Limburg. Elders alleen verwilderd.

Vlaanderen
Zeldzaam en meestal alleen oorspronkelijk verwilderd vanuit tuinen. Waarschijnlijk alleen inheems langs de Maas.

Wallonië
Plaatselijk vrij algemeen in het Maasgebied en in de Ardennen. Elders zeer zeldzaam en meestal alleeen verwilderd.

Wereld
In West-, Zuid-, Zuidoost- en Midden-Europa. Noordwestelijk tot in Nederland, België en Groot-Brittannië en noordelijk tot in Zuid-Scandinavië.

Meer

Zie ook de Nederlandse verklaring.

Verspreiding Sedum rupestre/reflexum

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten