Silene latifolia Poir. Syn. Melandrium album (Mill.) Garcke (7454020742)


Algemeen

Het enige typische van deze plant staat ook bij de Nederlandse verklaring. Hij bloeit pas s'middags/s'avonds. Alleen de Nachtsilene doet dit ook maar die lijkt niet echt op een Koekoeksbloem. Wel komt de Nachtsilene uit de zelfde familie. Maar het meest opvallende volgens vele namen in andere landen is dat dit een Witte koekoeksbloem is. Dus geen witte vorm van de Dagskoekoeksbloem of een slanke vorm van de Blaassilene (Silene vulgaris) maar een echte eigen soort. Avondkoekoeksbloem bloeit in Mei tot en met de hersfst.

Er komen minstens negen soorten Silenes voor, waaronder de Koekoeksbloem valt, in Nederland:

  • Avondkoekoeksbloem (Silene latifolia subsp. alba) - algemeen
  • Blaassilene (Silene vulgaris) - algemeen/veel ingezaaid
  • Dagkoekoeksbloem (Silene dioica) - algemeen
  • Echte koekoeksbloem (Silene flos-cuculi) - algemeen
  • Kegelsilene (Silene conica) - zeldzaam/soms ingezaaid
  • Nachtkoekoeksbloem (Silene noctiflora) - zeldzaam
  • Nachtsilene (Silene nutans - zeldzaam
  • Pekbloem (Silene armeria) - algemeen/verwilderd
  • Prikneus (Silene coronaria) - algemeen/exoot

Verklaring Wetenschappelijke naam

Er zijn twee verklaringen voor Silene:

  1. De verklaring voor het woord Silene is niet gemakkelijk. Gelukkig heb ik hulp gekregen van Anne Tanne.be. Het is als volgt. Het is afgeleid van Silenus (Latijn) Hiermee werd bedoeld een Silen, zoals de Satyr (Satyrium) een meestal dronken, dikbuikige en opgezwollen voorgestelde metgezel van Bacchus/Dionysos. De vergelijking zou dan slaan op de opgeblazen kelk van de Silene vulgaris. Dit is weliswaar niet precies de zelfde soort maar een verklaring voor een geslachtsnaam (bijvoorbeeld Silene) slaat niet op elke soort van dat geslacht.
  2. De naam Silene is afgeleid van Sialon (Grieks) en betekent "speeksel". Dit omdat deze plant (zoals sommige soorten) een kleverige stengel heeft. In het Duits heet een Silene dan ook Leimkraut. Dit geld niet voor elke Silene soort zoals ik hier boven al schreef.

Lati (Latijn) komt van Latitudo en betekent "breedte". Folia komt van Folis (Latijn) en betekent "blad". Het hele woord zegt dus "breed pijlvormig blad".

De term subspecies betekent dat er meerdere nauw verwante soorten zijn van één plant, soms met minimale verschillen. Op deze wikipagina wordt dit goed uitgelegd

Alba komt van Albus (latijn) en betekent "wit", de kleur van deze plant. Dit is zo precies omdat de Avondkoekoeksbloem soms wel eens kruist met de Dagkoekoeksbloem. Dit is dan weer net een andere Nachtkoekoeksbloem.

Namen in andere talen

  • English: White campion
  • Français: Compagnon blanc, Silène à feuilles larges
  • Deutsch: Weiße lichtnelke
  • Espanõl:
  • Italiano: Silene bianca
  • Svenska: Vitblära
  • Norsk: Kvit jonsokblom
  • Dansk: Aften-pragtstjerne

Verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam White campion. White betekent natuurlijk "wit". Campion betekent "silene". Het is een witte plant, een Silene uit de Anjerfamilie (Caryophyllaceae).

Voor de verspreiding van Silene latifolia subsp. alba in Engeland zie deze kaart.

Er zijn twee Franse namen:

  1. Compagnon blanc. Dit betekent "witte metgezel".
  2. Silène à feuilles larges. Dit betekent Silene met de grote bladeren". Ook hier weer de nadruk dat de plant onderdeel is van de Anjerfamilie. Met De grote bladeren worden hier de iets langere smalle spitse stengelbladeren dan die van Dagkoekoeksbloem bedoeld. 

De Duitse naam is Weiße lichtnelke. Weiße betekent natuurlijk "wit". Lichtnelke bestaat uit twee delen. Licht betekent natuurlijk "licht/helder" en Melke  betekent "anjerfamilie". Lichtnelke is echter een basisnaam. Dagkoekoeksbloem (Silene dioica) heet ook Lichtnelke. Het woord Licht betekent in dit geval "overdag/in het (zon)licht omdat Dagkoekoeksbloem, in tegenstelling tot de Avondkoekoeksbloem (Silene latifolia) en Nachtkoekoeksbloem (Silene noctiflora), overdag bloeit. Alleen heet de Dagkoekoeksbloem Rote lichtnelke en deze plant, de Avondkoekoeksbloem, dus  Weiße lichtnelke. Dus Weiße vanwege de witte bloemen.

Er zij drie Italiaanse namen. Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. De hier genoemde namen kunnen ook nog varianten hebben.

  1. Silene bianca. Dit is een combinatie van het eerst gedeelte van de wetenschappelijke naam en het woord Bianca dat "wit" betekent, dus Witte silene.
  2. Melandrio bianco, 
  3. Silene a foglie larghe. Dit betekent "silene met grote bladeren", net als de wetenschappelijke naam.

De Zweedse naam is Vitblära. Dit woord bestaat uit twee delen. Vit betekent "wit". Eigenlijk komt Blära uit het Oudnoorse bladert en betekent "enigszins opgeblazen". Dit woord laat goed zien hoe deze witte Silene er uit zien.

Voor de verspreiding van Silene latifolia subsp. alba in Zweden zie deze kaart.

De Noorse naam is Kvit jonsokblom. Deze naam bestaat uit drie delen. Kvit betekent "wit", de kleur van de bloem. Jonsok betekent "mid zomer (feest)". Op deze dagen, 23 en 24 Juni is er in Scandinavië zowel overdag als s'nachts licht (de zon gaat dan niet onder). Dit is ook het hoogtepunt van de bloei van deze plant. En natuurlijk Blom "bloem"

De Deense naam is  Aften-pragtstjerne. Aften betekent "avond". Pragt betekent "glorie/pracht" en Stjerne betekent "ster". Dus Prachtige rode avondster. Een mooie naam voor deze plant.

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige, soms licht beschaduwde, open plaatsen (pionier) op droge tot vochtige, matig voedselrijke tot zeer voedselrijke, vaak enigszins bemeste, maar humusarme, omgewerkte grond (van zand tot klei en op puin).

Groeiplaats
Ruigten (ruige, grazige begroeiingen), akkers (akkerranden), ruderale plaatsen (o.a. puinhopen), braakliggende grond, hellingen, bermen, langs spoorwegen (spoorbermen en spoordijken), struwelen, houtwallen, heggen, bosranden, onder hakhout en bij molenbelten.

Verspreiding

Nederland
Algemeen, maar vrij zeldzaam in het noordelijk zeekleigebied.

Vlaanderen
Algemeen in de Duinen en de Polders. Elders vrij algemeen.

Wallonië
Plaatselijk vrij algemeen, maar zeldzaam in de Hoge Ardennen.

Wereld
Droge streken in Zuidwest-Azië, het Middellandse-Zeegebied en in West- en Noordwest-Europa. Ingeburgerd in o.a. Noord-Amerika.

Meer

Zie ook de Nederlandse verklaring

Verspreiding Silene latifolia subsp. alba

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten