Algemeen
En ik maar afvragen waarom ik zo'n gewoon algemeen, maar zeer mooi, plantje nog niet heb waargenomen. Het antwoord staat bij bij de paragraaf Verspreiding op de Floron verspreidingsatlas, Algemeen, maar zeldzaam in klei- en laagveengebieden, en daar woon ik dus. De gewone spurrie komt in het wild voor, maar werd vroeger ook veel verbouwd op arme zandgrond voor veevoer. Rond 1900 werd er in Nederland 3600 ha als stoppelgewas (een soort laat landbouwgewas) verbouwd, vaak na rogge. Voor groenbemesting is er ook reuzenspurrie (Spergula maxima of Spergula arvensis subsp. arvensis var. maxima). Spurrie wordt ook gebruikt bij het zaaien van gras. Wanneer er op een winderige plaats gezaaid moet worden, of wanneer de grond gaat stuiven kan het graszaad vermengd worden met spurriezaad, 100 g per are. Omdat spurrie heel snel kiemt, houdt het verstuiven tegen en geeft langzaam groeiende grassen beschutting. Na enige keren maaien is de spurrie verdwenen. Gerande schijnspurrie heeft een speciale eigenschap. De plant klapt zijn kroonbladen dicht zodra de bloem onder water wordt gehouden, hierdoor vormt zich een luchtbel en is het inwendige van de bloem beschermd tegen overstromingen. Samen met Heidespurrie (Spergula morisonii) is Gewone sprurrie de enige Spurrie-soort (Spergula) die in het wild voorkomt in Nederland. Gewone spurrie bloeit in Juni tot en met September.
Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.
Verklaring Wetenschappelijke naam
Hoe komt een wetenschappelijke naam tot stand?
Een wetenschappelijke naam word niet zomaar gegeven. Iedereen (wetenschappers, floristen, liefhebbers etc.) moet tenslotte weten dat het over dezelfde plant gaat. Botanische nomenclatuur is de formele naamgeving van planten. Deze wordt geregeld door de International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (ICN of ICNafp), een wetboek dat de wetenschappelijke namen van algen, schimmels en planten regelt.
Deze heet zo sinds het Internationaal Botanisch Congres in Melbourne in 2011, dat tot de naamswijziging besloot. Tot die tijd heette dit wetboek de International Code of Botanical Nomenclature (ICBN). In 1905 heeft het Internationaal Botanisch Congres van Wenen besloten om de publicatie van de eerste druk van Species plantarum te kiezen als het beginpunt van de moderne nomenclatuur voor planten. Dat betekent dat alle namen van vóór dit werk van Linnaeus niet meetellen, ook als die namen de vorm van een tweedelige naam hebben. Overige informatie staat op deze Wiki-pagina.
De officiële wetenschappelijke naam is Spergula arvensis L.
Spergula is afgeleid van het Latijnse spargere dat "verspreiden" betekent. Deze plant staat bekend om zijn kiemkracht. Soms word gebruik gemaakt van deze eigenschap. Zoals bij het inzaaien van gras. Wanneer er op een winderige plaats gezaaid moet worden, of wanneer de grond gaat stuiven kan het graszaad vermengd worden met Spurriezaad. Omdat spurrie dus heel snel kiemt, houdt het verstuiven tegen en geeft langzaam groeiende grassen beschutting. Na enige keren maaien is de Spurrie verdwenen.
Veel planten hebben bij het tweede gedeelte van de wetenschappelijke naam de woorden Arvense/Arvensis of Campestre/Campestris of Pratense/Pratensis gekregen. Al deze soorten kunnen dan overal voorkomen. Eigenlijk word hiermee gezegd dat de betreffende plant meestal geen specifieke bodemsamenstelling nodig heeft. De naam dient ook vaak ter onderscheid van andere soorten. Arvense/Arvensis komt van Arvum en is Latijn en betekent "grond/akker". Campestre/Campestris is Latijn en betekent "(open) veld". Pratense/Pratensis is Latijn en betekent "van de weide".
Meestal staat er achteraan de wetenschappelijke naam een afkorting. Dit is de afkorting van een wetenschapper/botanicus die deze plant deze plant heeft ontdekt/verzameld en tot details heeft beschreven. Soms staat er een tweede afkorting. Dan heeft een andere wetenschapper/botanist de plant nog beter beschreven en iets gewijzigd. De eerste naam komt dan tussen haakjes te staan. In dit geval is dit (L.).L. staat voor Carl Linnaeus. In 1753 beschreef hij Spergula arvensis voor het eerst in de publicatie Species Plantarum.



Meer
Zie ook de Nederlandse verklaring
Bevruchting en verspreiding
Hoe bestuiven insecten bloemen?
Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.
De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.
Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.
Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.
Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.
UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.
De kleine bloemetje van Gewone spurrie zijn tweeslachtig (hermafrodiet). Zelfbestuiving vindt ook daadwerkelijk plaats. Op de site waarnemingen.nl staat uitgebreid beschreven hoe; Op heldere of vrij heldere dagen zijn de bloemen van 1 tot 5 uur (volgens anderen van 10 uur tot 4 uur open) en dan bewegen zich ook de meeldraden naar buiten en openen zich de helmknopjes. Ook de stijlen bewegen zich naar buiten en zo sterk, dat zij vaak de buitenste helmknopjes aanraken en zo zelfbestuiving bewerkt wordt. In die tijd is ook kruisbestuiving door insecten mogelijk, maar deze is vrij zeldzaam vooral bij de tussen juni en september bloeiende planten. Sluit de bloem zich weer, dan is er opnieuw kans op spontane zelfbestuiving.
Bij ongunstig weer blijft de bloem gesloten, maar de helmknopjes van de buitenste meeldraden zijn even goed opengesprongen en de stuifmeelkorrels die aan de hokjes blijven kleven, drijven stuifmeelbuizen in het stijlweefsel, zodat als het de volgende dag fraai weer is en de bloemen zich dan openen, de helmknopjes niet naar buiten kunnen gaan, daar zij aan de stijlen verbonden zijn. Na bevruchting groeit het vruchtbeginsel uit tot een doosvrucht. Deze springt bij rijpheid met vijf tanden open. Verspreiding vindt dan plaats door herkauwers. Rijpe zaden kunnen niet worden verteerd in de maag van de dieren en kunnen blijven ontkiemen en groeien nadat ze met de uitwerpselen zijn uitgescheiden. Daarom kunnen ze, hoewel sommige geschikte habitats ver weg liggen, worden overgedragen en vermeerderd via de handel in vee. Het zaad is ook lang kiemkrachtig. De zaden kunnen mogelijk lang overleven. Er wordt beweerd dat bij archeologische opgravingen in Denemarken 1700 jaar oud zaad van Gewone spurrie Spergula arvensis werd aangetroffen, dat nog kiemkrachtig bleek. Het bevruchte zaad word ook verspreid door de wind.
Namen in andere talen
- Frysk: Sparje
- English: Corn spurrey
- Français: Spargoute des champs
- Deutsch: Acker-Spergel
- Espanõl: Esparcilla
- Italiano: Renaiola comune
- Svenska: Åkerspärgel
- Norsk: Linbendel
- Dansk: Almindelig spergel
Verklaring Buitenlandse namen
De Engelse naam is Corn spurrey. Dit betekent "korenspurrie". Kennelijk was de eerste waarneming van deze plant in het korenveld. Maar mocht iemand denken 'dat is de verkeerde soort, is het niet een verkeerde naam?' Korenspurrie (Spergularia segetalis komt ook in Engeland niet meer in het wild voor dus ik kan geen enkele Engelse naam vinden voor deze specifieke soort.
Voor de verspreiding van Gewone spurrie in Engeland zie deze kaart.
De Franse naam is Spargoute des champs. Dit betekent "spurrie van het land", net als de Engelse naam.
De Duitse naam is Acker-Spergel Dit betekent ook wee "akker spurrie".
Voor de verspreiding van Gewone spurrie in Duitsland zie deze kaart.
De Spaanse naam is Esparcilla. Dit word op internet vertaald als Cornspurry, dus net als de Engelse naam.
De Italiaanse naam is Renaiola comune. Het woord Renaiola is mij nog onbekend. Commune betekent "gewoon/algemeen". Dit dient ter onderscheid van andere soorten.
De Zweedse en Deense naam is nagenoeg gelijk, Åkerspärgel/Almindelig spergel. Dit Åkker betekent natuurlijk "akker". Almindelig betekend "algemeen/gewoon". Dit woord dient ter onderscheid van andere soorten. Spergel is afgeleid van het Latijnse Spergula dat verwijst naar het geslacht Spurrie.
Voor de verspreiding van Gewone spurrie in Zweden zie deze kaart.
De Noorse naam is Linbendel. Lin betekent "linnen/vlas". Maar Gewone spurrie is absoluut geen familie van Vlas (Linum usitatissimum). De plant lijkt er niet op en naar mijn weten word Gewone spurrie ook niet gebruikt met een 'vlas' doeleinde. Alle (Schijn) Spurrie-soorten heten in Noorwegen Been. Ik heb begrepen dat de onderkant van de stengel iets houtig (benig) is dus de naam zal daar wel op slaan. Maar deze manier van etymologie kan natuurlijk niet en i.c.m. het eerste woord blijft de betekenis onbekend.
Ecologie & Verspreiding
Ecologie
Bodem
Zonnige, open plaatsen (pionier) op droge tot vochthoudende, matig voedselrijke, kalkarme, zure grond (zand en hoogveen).
Groeiplaats
Akkers, kapvlakten, ruderale plaatsen, plantsoenen, halfverhardingen, bermen (open plekken en langs zandwegen en fietspaden), zeeduinen en braakliggende grond.
Verspreiding
Nederland
Algemeen, maar zeldzaam in klei- en laagveengebieden.
Vlaanderen
Algemeen, maar minder algemeen in de Polders en de Leemstreek.
Wallonië
Vrij algemeen.
Wereld
Oorspronkelijk uit West-Europa. Nu in alle werelddelen, in gebieden met een gematigd klimaat.
Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL
Verspreiding

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten