Tragopogon pratensis subs. pratensis

Algemeen

Duidelijk te herkennen als een alleenstaande composiet met lang uitstekende omwindselbladen die tussen de kroonbladen. Bij de Oosterse variant (Tragopodon pratensis subsp. orientalis) is dit niet het geval. Vaak is de plant duidelijk hoger dan bijvoorbeeld een Paardenbloem.  Als de bloem niet bloeit zie je een soort platte diamantvormige knop. De uitgebloeide exemplaren zijn goed te herkennen aan een uitgebloeide "zaadbol" zoals bij een paardebloem alleen veel groter met duidelijk zichtbare paraplu-vormige zaden.

Meestal zie je ze in de berm. Dat kan overal zijn, in een natuurgebied maar ook op een stukje gras bij een benzine pomp. Of in uw eigen tuin. Maar omdat hij een beetje lijkt op een Paardenbloem herkennen veel mensen hem niet. Want zeldzaam is hij niet. Er bestaat ook een Paarse variant. De Paarse morgenster (Tragopogon porrifolius)

De Gele morgenster bloeit van Mei tot Juli (s 'morgens natuurlijk!).

Er komen minstens 5 soorten Morgenster (Tragopogon) voor in Nederland:

  • Bleke morgenster (Tragopogon dubius) - zeldzaam
  • Gele morgenster (Tragopogon pratensis subsp. pratensis ) - algemeen
  • Kleine morgenster (Tragopogon pratensis subsp. minor) - zeldzaam
  • Oosterse morgenster (Tragopogon pratensis subsp. orientalis) - zeldzaam
  • Paarse morgenster (Tragopogon porrifolius) - vrij zeldzaam/vaak ingezaaid

Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.

Verklaring Wetenschappelijke naam

De officiële wetenschappelijke naam is Tragopogon pratensis subsp. pratensis L.

Tragopodon is afkomstig van Tragos (Grieks) en betekent "bok", en van Pogon (Grieks) en betekent "baard". Dit omdat het zaadpluis er baardachtig uit ziet (als dat van een bok)

Pratensis (Latijn) betekent "op de weide groeiend" . Maar deze plant is vaker te vinden langs spoor/weg bermen.

Meestal staat er achteraan de wetenschappelijke naam een afkorting. Dit is de afkorting van een wetenschapper/botanicus die deze plant deze plant heeft ontdekt/verzameld en tot details heeft beschreven. Soms staat er een tweede afkorting. Dan heeft een andere wetenschapper/botanist de plant nog beter  beschreven en iets gewijzigd. De eerste naam komt dan tussen haakjes te staan. In dit geval is dit L. Dit staat voor Carl Linnaeus.

Namen in andere talen

  • English: Yellow goat's-beard, Jack-go-to-bed-at-noon
  • Français: Salsifis des prés
  • Deutsch: Wiesen-Bocksbart
  • Espanõl: Barba de Cabra, Salsifí de Prado
  • Italiano: Barba di becco comune
  • Svenska: Ängshaverrot
  • Norsk:
  • Dansk: Eng-gedeskæg

Verklaring Buitenlandse namen

Er zijn twee Engelse namen:

  1. Yellow goat's-beard: Dit betekent "gele geitenbaard". De nadruk ligt op de gele bloem want er bestaat ook een Paarse morgenster (Tragopogon porrifolius). Vaak valt deze plant uitgebloeid (zie ook het algemene verhaal) meer op dan in bloei. Dit effect is zo duidelijk dat deze naam in verschillende talen ook wordt gebruikt. Mede ook omdat de eerste wetenschappelijke hier naar verwijst.
  2. Jack-go-to-bed-at-noon: Dit betekent "Jack gaat s'middags naar bed". Dit verwijst naar een sprookje. De bloem (Jack) sluit s'middags zijn bladen en bloeit dus alleen s'morgens.

Voor de verspreiding van de Gele morgenster in Engeland zie deze kaart.

De Franse naam is Salsifis des prés: Salsifis wordt bij de derde Engelse naam uit gelegd. Salsifis betekent ook Schorseneer. De Gele morgenster lijkt erg veel op de Grote schorseneer (Scorzonera hispanica). Des prés betekent "van de weide".

De Duitse naam is Wiesen-Bocksbart: Dit betekent "weiland-boksbaard". Met Boksbaard wordt de sik van een bok/geit bedoeld.

De Spaanse naam is Barba de Cabra: Dit betekent "baard van een geit". 

In Spanje kent men minstens vier namen voor elke plant. De algemene volksnaam, de Catalaanse naam (Provincie in Noord+Oost Spanje tegen de Pyreneeën aan), de Gallische naam (provincie in Noord-West-Spanje) en de Baskische naam (provincie in West-Spanje tegen de Pyreneeën aan). Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Italiaanse naam is Barba di becco. Dit betekent "baard van een bok". 

Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. Er is een algemene volksnaam en ook nog een variatie of een volledige andere naam in een van de 17 provincies. Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Zweedse naam is  Ängshaverrot. Dit betekent "weidehaverwortel. Het is voor een deel te verklaren. Gele morgenster kwam nog wel eens tussen de haver voor en de wortels ervan werden soms gegeten.

Voor de verspreiding van Gele morgenster in Zweden zie deze kaart.

De Noorse naam is Storgeitskjegg. Dit betekent ook "grote geitenbaard". Stor te onderscheid van de Smågeitskjegg (Kleine morgenster=Tragopogon pratensis subsp. minor).

De Deense naam is Eng-Gedeskæg. Dit betekent ook weer zoiets als"weide-geit baard".

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige, iets open tot grazige plaatsen op droge tot vochtige, matig voedselrijke, humushoudende, al of niet kalkhoudende grond.

Groeiplaats
Bermen, grasland (ruige grazige plaatsen, licht ruderaal grasland, vochtig, bemest grasland, hoge delen van uiterwaarden en hooiland), rivierdijken, langs spoorwegen, zeeduinen (ruderale plaatsen), plantsoenen en omgewerkte grond.

Verspreiding

Nederland
Vrij algemeen, maar zeldzaam in Drenthe en Zuidoost-Fryslân.

Vlaanderen
Vrij algemeen, maar zeldzamer in de Ardennen. Het meest in de duinen.

Wallonië
Vrij algemeen, maar zeldzaam in de Ardennen.

Wereld
Midden-Azië en het grootste deel van Europa. Ingeburgerd in Amerika en Nieuw-Zeeland.

Meer

Zie ook de Nederlandse verklaring.

Verspreiding Tragopogon pratensis subs. pratensis

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Foto's