Trifolium hybridum

Algemeen

De Basterdklaver wordt gebruikt als voedergewas  (al sinds de 18e eeuw) voor rundvee en is dan ook te vinden tussen het gras en op braakliggend terrein. Er is wel beperkt bewijs dat deze plant toxische effecten heeft op paarden, waaronder fotosensibilisatie (overgevoeligheid van stoffen van de plant bij daglicht). Hij bloeit het hele jaar door. Eerst in de kleur wit later rood aanlopend. De plant vormt geen wortels op de stengel als deze de grond raakt en verschilt hiervan met Witte Klaver  (Trifolium repens). Er zijn nog meer verschillen, te vinden in de betere flora. Basterdklaver bloeit in Mei tot en met September.

In 1700 publiceerde de Franse botanicus Joseph Pitton de Tournefort (5 juni 1656 - 28 december 1708) al een 3-delige boekenserie Institutiones Rei Herbariae met daarin een prachtige afbeelding van de bloem (delen) van deze plant.

     

Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.

Er komen minstens 16 soorten Klaver (Trifolium) in het wild voor in Nederland:

Niet alle planten met naam klaver vallen in dezelfde familie. Sommige planten, zoals de behoren tot de Trifolium familie, sommige tot de Melilotus familie, sommige tot de Oxalis familie, sommige tot de Lotus familie en sommige hebben een eigen familie 

Verklaring wetenschappelijke naam

Een wetenschappelijke naam word niet zomaar gegeven. Iedereen (wetenschappers, floristen, liefhebbers etc.) moet tenslotte weten dat het over dezelfde plant gaat. Botanische nomenclatuur is de formele naamgeving van planten. Deze wordt geregeld door de International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (ICN of ICNafp), een wetboek dat de wetenschappelijke namen van algen, schimmels en planten regelt.

Deze heet zo sinds het Internationaal Botanisch Congres in Melbourne in 2011, dat tot de naamswijziging besloot. Tot die tijd heette dit wetboek de International Code of Botanical Nomenclature (ICBN). In 1905 heeft het Internationaal Botanisch Congres van Wenen besloten om de publicatie van de eerste druk van Species plantarum te kiezen als het beginpunt van de moderne nomenclatuur voor planten. Dat betekent dat alle namen van vóór dit werk van Linnaeus niet meetellen, ook als die namen de vorm van een tweedelige naam hebben. Overige informatie staat op deze Wiki-pagina.

De officiële wetenschappelijke naam is Trifolium hybridum L.

Trifolium komt van Tri (Latijn) en betekent "drie", en Folium (Latijn) en betekent "blad". Driebladig dus, zoals bij elke klaversoort.

Hybridum komt van Hybridus (Latijn) en betekent "bastaard". Echte hybriden geven meestal geen nakomelingen. Maar deze naam slaat op de vroegere mening, dat de plant een bastaard zou zijn van Rode klaver (Trifolium pratense en Witte klaver (Trifolium repens). Die mening is echter onjuist gebleken, maar toch maakt de plant werkelijk de indruk van een tussenvorm tussen beide genoemde soorten te zijn. Op de website van Stadsplanten.nl word dit in een artikel van Hanneke Waller haarfijn uitgelegd.

Meestal staat er achteraan de wetenschappelijke naam een afkorting. Dit is de afkorting van een wetenschapper/botanicus die deze plant deze plant heeft ontdekt/verzameld en tot details heeft beschreven. Soms staat er een tweede afkorting. Dan heeft een andere wetenschapper/botanist de plant nog beter  beschreven en iets gewijzigd. De eerste naam komt dan tussen haakjes te staan. In dit geval is dit L. Dit staat voor Carl Linnaeus. Ruim voor publicatie had Linnaeus deze plant al gevonden. In eerste instantie dacht hij dat het een kruising was tussen Witte Klaver (Trifolium repens) en Rode klaver (Trifolium pratense), maar hierin vergiste hij zich. Na uitgebreid onderzoek en overleg was het toch een aparte soort. In 1753 beschreef hij Trifolium hybridum in zijn publicatie Species Plantarum.

   

Meer

Zie ook de Nederlandse verklaring

Bevruchting en verspreiding

Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.

De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.

Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.

Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.

  

Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.

UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.

Het volgende verhaal qua Bevruchting & verspreiding geldt voor Bochtige klaver maar bijna elke andere soort in de familie van de Vlinderbloemigen (leguminoceae). Er zijn dan per soort verschillende soorten bestuivers maar het principe blijft het zelfde. De bloemen van Basterdklaver zijn tweeslachtig (hermafrodiet) maar Basterdklaver is zelfsteriel dus kruisbestuiving is nodig. De meeste bestuiving gaat via insecten.

De bloemen zijn hier voor speciaal ontworpen. Deze bloemen worden voornamelijk bezocht door insecten met een lange zuigbuis , zoals honingbijen ( Apis ), hommels ( Bombus ) en sommige vlinders (Lepidoptera). Deze insecten verzamelen nectar en stuifmeel. Wanneer de bezoekende insecten druk uitoefenen op het kroonblad en de vleugels, voornamelijk met hun kop, worden de stempel en de meeldraden uit de kiel gedrukt en tegen de onderkant van de kop van het insect gedrukt. Dit maakt bestuiving mogelijk. Wanneer de druk op het kroonblad wordt losgelaten, keren de stempel en de meeldraden terug naar hun oorspronkelijke positie in de kiel. De stamper is meestal langer dan de meeldraden en licht gebogen. De meeldraden barsten open, zelfs in de knop. Nectar wordt afgescheiden aan de basis van de bloembuis. Onderstaand plaatje laat de opbouw van de bloem goed zien

Vlinderbloemige bloem: 1 = vlag; 2 = zwaarden; 3 = kiel

Nog een verhaaltje van de Duitse Wikipagina; De meeste klaversoorten zijn allogaam, wat betekent dat bestuiving plaatsvindt door kruisbestuiving . De hoogste bevruchtingsgraad wordt bereikt met stuifmeel van een andere plant van dezelfde soort ( xenogamie ). Bij Rode klaver (Trifolium pratense) vindt de bevruchting plaats tussen 18 en 50 uur na de bestuiving, afhankelijk van de temperatuur. Een relatief hoge luchtvochtigheid van 93 tot 98% is essentieel voor een goede stuifmeelproductie. Sommige soorten zijn echter autogaam (zelfbestuivend). In deze gevallen is de kans op succesvolle bevruchting lager. Een paar soorten zijn zelfs cleistogaam , wat betekent dat de bloemen helemaal niet opengaan tijdens de bloei.

Namen in andere talen

  • Frysk: Bastertklaver
  • English: Alsike clover
  • Français: Trèfle élégant
  • Deutsch: Alsikeklee, Schweden-Klee
  • Espanõl: Hibridotrébol
  • Italiano: Trifoglio ibrido comune
  • Svenska: Alsikeklöver
  • Norsk: Alsikekløver
  • Dansk: Alsike-Kløver

Verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam is Alsike clover. Dit betekent "Alsike klaver". De naam is afkomstig van het Zweedse plaatsje Alsike (50 km. ten Noorden van Stockholm). Hier beschreef Linnaeus (ongeveer 100 jaar geleden) het plantjes als eerste. Eerst dacht hij dat het een kruising was tussen Witte Klaver (Trifolium repens) en Rode klaver (Trifolium pratense). Later bleek dit niet zo te zijn. Deze klaver is een aparte soort. Het plantje werd toen gecultiveerd en heeft zich daarna over bijna heel Europa uitgebreid.

Voor de verspreiding van Basterdklaver in Engeland zie deze kaart.

De Franse naam is Trèfle élégant. Dit betekent "elegante klaver". Elegant is puur ter onderscheid.

De Duitse naam is Schweden-Klee. Dit betekent "Zweedse klaver". Voor uitgebreide uitleg zie de Engelse naam.

Voor de verspreiding van Basterdklaver in Duitsland zie deze kaart.

De Spaanse naam is Trébol. Dit betekent "drieblad" De gebruikelijke Spaanse naam voor een klaver. Maar de complete naam weet ik nog niet.

In Spanje kent men minstens vier namen voor elke plant. De algemene volksnaam, de Catalaanse naam (Provincie in Noord+Oost Spanje tegen de Pyreneeën aan), de Gallische naam (provincie in Noord-West-Spanje) en de Baskische naam (provincie in West-Spanje tegen de Pyreneeën aan). Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Italiaanse naam is Trifoglio ibrido comune. Dit betekent "gewone hybride klaver".  Het gewoon is ter onderscheid. Hybride komt terug in wetenschappelijke verklaring.

Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. Er is een algemene volksnaam en ook nog een variatie of een volledige andere naam in een van de 17 provincies. Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Zweedse, Noorse en Deense naam is min of meer gelijk, Alsikeklöve/Alsikekløver/Alsike-Kløver. Dit betekent "Alsike klaver". Voor de uitgebreide uitleg zie de Engelse naam.

Ecologie & Verspreiding

Ecologie & verspreiding

Bastaardklaver staat op zonnige, open, vochtige, matig stikstofrijke, zwak basische en voedselrijke bodems (leem, lemig zand en klei). Ze verdraagt enig zout goed, beweiding matig en droogte zelfs slecht. De plant groeit in uiterwaarden en hooilanden, in bermen, graslanden en op dijken, op braakliggende grond en langs bospaden, op stortplaatsen en spoorwegterreinen, in leem-, klei- en kiezelgroeven en op industrie- en haventerreinen. Ze wordt echter ook ingezaaid. Het herkomstgebied valt niet meer scherp te omlijnen maar is waarschijnlijk Midden- en Zuidoost Europa. Deze zoetgeurende klaver is als landbouwgewas al sinds de 18e eeuw ingeburgerd in vele gematigde streken. De soort is in ons land plaatselijk algemeen, maar vrij zeldzaam in het duingebied. Ze kan lijken op Witte klaver, men lette daarom op het al of niet kruipen en wortelen van de stengel (wel bij Witte klaver) en het feit of de kelk vijf- of tien nervig is (tien nervig bij Witte klaver).

CC-BY-SA 3.0 René van Moorsel, 2015

Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Verspreiding

Verspreidingskaart Basterdklaver

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Planten in het nieuws

Het verschil tussen Basterd-, Witte- en Rode klaver helemaal uitgelegd in artikel op stadsplanten.nl

Foto's